Έλληνες και Ελλάδα-Πως ορίζονται; (μέρος 3ο)

Του Θοδωρή Παπαδόπουλου, Αντιπτέραρχος (Ι) ε.α

Αντί προλόγου:

«Είμαι φανατικά (ήμουν πάντα) υπέρ της διεξαγωγής των εκλογών μετά την εξάντληση της τετραετίας από οιανδήποτε κυβέρνηση έστω και αν είναι επιζήμια για την χώρα.

Ο λαός πρέπει να μάθει να αναλαμβάνει τις συνέπειες των επιλογών του.

Τώρα τελευταία όλο και ακούγεται ότι ο πρόεδρος Κυριάκος θα πάει για εκλογές και πάντα αυτός να το διαψεύδει.

Μόλις πέρσι ψηφίστηκε ο νόμος και θα ψηφίσουν και οι Έλληνες του εξωτερικού έστω και με κάποιες προϋποθέσεις..

Έτσι δράττομαι της επικαιρότητας για να πω:»

ΣΥΝΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΖΥΓΑΡΙΑ

Για το ζήτημά μας, πολύ πιο εύγλωττες είναι ωστόσο οι διατάξεις που αφορούν το αντίθετο: την αναγνώριση της ιδιότητας του «ομογενούς» σε μέλη της Διασποράς που ζητούν να τους αναγνωριστεί η ελληνική ιθαγένεια.

Σύμφωνα με σχετική εγκύκλιο του υπ. Εσωτερικών (412/19.12.1961), «η διάκρισις μεταξύ “ομογενούς” και “αλλογενούς” δεν θεμελιούται κυρίως επί της φυλετικής καταγωγής του προσώπου (εθνικότητος, θρησκείας, γλώσσης). Η φυλετική καταγωγή ή η εθνική προέλευσις του προσώπου δεν προσδιορίζει αύτη και μόνη την έννοιαν του ομογενούς ή αλλογενούς, αλλά αποτελεί επίκουρον στοιχείον προς συνεκτίμησιν εν τη όλη συγκεκριμένη κρίσει περί του χαρακτηρισμού του προσώπου ως ομογενούς ή αλλογενούς», καθώς η επίμαχη κρίση «κατά κύριον λόγον θεμελιούται επί της εθνικής αυτού συνειδήσεως» (Γραμμένος 2000, σ.239).

Παρά τον θεωρητικό φιλελευθερισμό αυτών των κριτηρίων, η εφαρμογή τους στην πράξη σήμαινε το ακριβώς αντίθετο: το άκρως επισφαλές ζύγισμα των ανθρώπινων «συνειδήσεων» από τους υπαλλήλους της καθ’ ύλην αρμόδιας κρατικής γραφειοκρατίας −από τον πρόξενο που θα συνέτασσε τα συνοδευτικά έγγραφα (και τους πληροφοριοδότες που θα του προμήθευαν τη σχετική πρώτη ύλη) μέχρι το αθέατο στέλεχος του Συμβουλίου Ιθαγενείας που θα έπαιρνε την τελική απόφαση για τον βαθμό «ελληνικότητας» ανθρώπων που συχνά ζούσαν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τα γραφεία της πλατείας Κλαυθμώνος.

Προσωπικό βίωμα : Σε ερώτησή μου ,ήμουν τότε ακόλουθος Αμύνης σε Ελληνική Πρεσβεία, σε υψηλόβαθμο διπλωμάτη πως κρίνετε αν ο χ ή ψ άνθρωπος είναι ελληνικής καταγωγής (τότε ήταν η περίπτωση των Αλβανών ή Βορειοηπειρωτών που ήθελαν βίζα την περίοδο των πυραμίδων του Μπερίσα) μου απάντησε κουνώντας το κεφάλι του «δυστυχώς είναι ότι δηλώσουν» και προσπαθούμε να βρούμε «άλλα» στοιχεία για να συντάξουμε την εισήγησή μας.

Η εγκύκλιος του 1961 παρέθετε επίσης έναν «ενδεικτικό» κατάλογο εξωτερικών κριτηρίων που «μαρτυρούν την έλλειψιν ελληνικής εθνικής συνειδήσεως» (όπ.π., σ.239-40).

Δίπλα στην επιλογή απόκτησης ξένης ιθαγένειας, τη χρησιμοποίηση ξένων διαβατηρίων και την «αυτόβουλον υπηρεσίαν εις ενόπλους δυνάμεις αλλοδαπής πολιτείας», ως τέτοιες ενδείξεις θεωρούνταν επίσης «η μη εγγραφή εις τα ελληνικά προξενικά μητρώα» και «η επί μακρόν χρόνον διακοπή πάσης επαφής με τας ελληνικάς προξενικάς αρχάς»· το χαρακτηριστικότερο τεκμήριο ανθελληνισμού συνιστούσε, ωστόσο, «η αποφυγή παρουσίας ή συμμετοχής εις τας εθνικάς ή άλλας εκδηλώσεις υπέρ της Ελλάδος ή γενικωτέρου ελληνικού ενδιαφέροντος θέματα εν τη αλλοδαπή»…

Ακόμη πιο εύγλωττο είναι ένα άλλο έγγραφο του υπουργείου για την «αναγνώρισιν Ιθαγενείας ομογενών εν Αλλοδαπή» (αρ. 81559/19.7.1963). Υπενθυμίζοντας ότι «κύριον χαρακτηριστικόν προς χαρακτηρισμόν προσώπου τινός ως ομογενούς είναι η εθνική συνείδησις» και πως οι πρόξενοι πρέπει να γνωμοδοτούν κάθε φορά «αν πρόκειται περί ομογενούς τη αληθή εννοία» ο οποίος εκδηλώνει εθνικά ορθή συμπεριφορά «δι’ εκδηλώσεων αίτινες επιβεβαιούν την Ελληνικήν του συνείδησιν». Καταλήγει δε με μια «ενδεικτική» καταγραφή αυτών των τελευταίων: «συμμετοχή εις Ελληνοχριστιανικάς Κοινότητας και Συλλόγους, ενίσχυσις υλική και ηθική του τόνωσιν του Εθνικού φρονήματος, συμμετοχή εις εκδηλώσεις εθνικής σημασίας και άλλαι εκ των οποίων δύναται να συναχθή η ύπαρξις Ελληνικής εθνικής συνειδήσεως παρά τω ομογενεί» (όπ.π., σ.240-1).

Η ίδια ακριβώς λίστα επαναλαμβάνεται και στην επόμενη εγκύκλιο (104/4.6.1965), που προσθέτει ένα ακόμη κριτήριο διάγνωσης της ελληνικής εθνικής συνείδησης: την «παρακολούθησιν θείων λειτουργιών».

Η ίδια ακριβώς λίστα επαναλαμβάνεται και στην επόμενη εγκύκλιο (104/4.6.1965), που προσθέτει ένα ακόμη κριτήριο διάγνωσης της ελληνικής εθνικής συνείδησης: την «παρακολούθησιν θείων λειτουργιών».!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

Όλες αυτές οι παλιομοδίτικες διατάξεις διατηρήθηκαν σε ισχύ και τις επόμενες δεκαετίες, όπως πιστοποιεί η παράθεσή τους στη συλλογή της υφιστάμενης νομοθεσίας που εξέδωσε το 2000 ένα παλαίμαχο στέλεχος του υπουργείου Εσωτερικών.

ΟΜΟΓΕΝΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ

Ειδική κατηγορία «ομογενών» που σε καμιά περίπτωση δεν έπρεπε ν’ απολαύσουν την ελληνική ιθαγένεια αποτελούσαν επί δεκαετίες τα μέλη των «στρατηγικών» μειονοτήτων στις γειτονικές χώρες, Τουρκία και Αλβανία. «Κατ’ αρχήν δεν ενδείκνυται η πολιτογράφησις και ενταύθα εγκατάστασις των εν Βορείω Ηπείρω ομογενών, καθόσον τούτο γίνεται απαρχή διαρροής της εκεί ημετέρας μειονότητος», διαβάζουμε λ.χ. σε τυπική απάντηση του ΥΠ.ΕΞ. προς την Κεντρική Υπηρεσία Αλλοδαπών, σχετικά με το αίτημα Βορειοηπειρώτη μόνιμα εγκαταστημένου στην Αθήνα «να τω επιτραπή η παραμονή και εργασία εν Ελλάδι» (Εν Αθήναις 6.5.1934, αρ.4473/Α/2, ΙΑΥΕ 1934/Α/2).

Μετά τον πόλεμο και το κλείσιμο των συνόρων, το υπουργικό συμβούλιο θα μπαλώσει κάπως τα πράγματα με ειδική απόφασή του (195/16.2.1951) «όπως, κατά παρέκκλισιν των νενομισμένων, επιτρέπηται ο διορισμός εις Δημοσίας θέσεις Βορειοηπειρωτών, άνευ της προσαγωγής πιστοποιητικού Ελληνικής Ιθαγενείας, υπό την προϋπόθεσιν ότι θα αποδεικνύηται άλλοθεν η ιδιότης αυτών ως Ελλήνων το γένος και την συνείδησιν». Μετά την πιστοποίηση αυτών των τελευταίων, ο Βορειοηπειρώτης εφοδιαζόταν με ειδικό «δελτίο ομογενούς», ως υποκατάστατο αστυνομικής ταυτότητας.

Για τους μηχανισμούς που επιστρατεύτηκαν για τη διάγνωση της επίμαχης «ιδιότητος» μετά το άνοιγμα των συνόρων το 1991, εξαιρετικά εύγλωττη είναι η αφήγηση των αυτοπτών πανεπιστημιακών Κώστα Τσιτσελίκη και Δημήτρη Χριστόπουλου: «Το “βλαχόμετρο” είναι μέθοδος κατοχύρωσης της “ελληνικότητας” των αιτούντων βίζα στο ελληνικό προξενείο της Κορυτσάς με την πιστοποίηση της γνώσης της βλαχικής γλώσσας. Η διαδικασία συντελείται μέσω συνέντευξης του υποψηφίου Έλληνα από υπάλληλο του προξενείου, κάτοχο της βλαχικής. Το βλαχόμετρο είναι η μέσω συνέντευξης μέθοδος μέτρησης του πόσο Βλάχος είναι ο Αλβανός που ζητά να του παρασχεθεί βίζα παραμονής στην Ελλάδα υπό την ιδιότητα του ομογενούς» («Η ελληνική μειονότητα της Αλβανίας», Αθήνα 2004, σ.33).

Η πολιτογράφηση των «ομογενών» από την Αλβανία ως κανονικών Ελλήνων πολιτών θα επιτραπεί τελικά μόλις τη δεκαετία του 2000, από τις κυβερνήσεις Καραμανλή (7/11/2006) και Παπανδρέου (με τον Ν.3838/2010). Η τακτοποίηση αυτή και από τις δυο κυβερνήσεις προκάλεσε την κατακραυγή των εγχώριων εθνικοφρόνων, που την ερμήνευσαν σαν «προδοτικό» ενταφιασμό των όποιων αλυτρωτικών βλέψεων πάνω στη γειτονική επικράτεια.

Επί Σαμαρά, πάντως, η ελληνική ιθαγένεια χορηγήθηκε μαζικά και σε Βορειοηπειρώτες που παραμένουν στην Αλβανία.

Ανάλογη ρύθμιση όπως για τους Βορειοηπειρώτες, δίχως αντιδράσεις όμως, είχε γίνει στις αρχές της δεκαετίας του 1980 και με τους Κωνσταντινουπολίτες, δύο-τρεις δεκαετίες μετά τη φυγή ή εκδίωξή τους από την Τουρκία. Εκεί, ο συσχετισμός δύναμης δεν άφηνε προφανώς και πολλά περιθώρια για παρόμοιες ονειρώξεις.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Όπως προκύπτει αυτός ο βασανισμένος λαός έχει υποστεί πάρα πολλά έως ότου καταφέρει να αναγνωρισθεί διεθνώς ως νεότερο έθνος και αποκτήσει κρατική οντότητα που να έχουν σημείο αναφοράς οι απανταχού αποτελούντες το έθνος Έλληνες.

Θοδωρής Παπαδόπουλος

2/06/2020

Βιβλιογραφία:

► Ελπίδα Βόγλη, «Έλληνες το γένος». {Η ιθαγένεια και η ταυτότητα στο εθνικό κράτος των Ελλήνων, 1821-1844 (Ηράκλειο 2007, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Δημοσιευμένη διδακτορική διατριβή, με ενδελεχή επισκόπηση όλων των πτυχών του πολύπλοκου αυτού ζητήματος.}

► Στέλιος Γραμμένος, Το δίκαιο της ελληνικής ιθαγένειας (Αθήνα 2000). {Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συλλογή νόμων και -κυρίως- εγκυκλίων σχετικά με την αναγνώριση, χορήγηση, απώλεια ή στέρηση της ελληνικής ιθαγένειας, καταρτισμένη από ένα παλαίμαχο στέλεχος του Υπουργείου Εσωτερικών.}

► Τάσος Κωστόπουλος, «Αφαιρέσεις ιθαγένειας: η σκοτεινή πλευρά της νεοελληνικής ιστορίας (1926-2003)»{ (περ. Σύγχρονα Θέματα, τχ.83, 12/2003, σ.53-75). Το ιστορικό και το νομικό πλαίσιο της σιωπηρής διοικητικής εκκαθάρισης του εθνικού κορμού }

► Λάμπρος Μπαλτσιώτης, «“Ομογενείς” ή “αλλογενείς”;{ Η περίπτωση των ορθόδοξων της Αντιόχειας στην Τουρκία», σε Λ. Βεντούρα – Λ. Μπαλτσιώτης (επιμ.), Το έθνος πέραν των συνόρων. “Ομογενειακές” πολιτικές του ελληνικού κράτους (Αθήνα 2013, εκδ. Βιβλιόραμα), σ. 407-37.

Για το πρώτο μέρος πατήστε εδώ.

Για το δεύτερο μέρος πατήστε εδώ.

Για περισσότερα άρθρα του κ.Παπαδόπουλου πατήστε εδώ.