Έλληνες και Ελλάδα-Πως ορίζονται; (μέρος 1ο)

Του Θοδωρή Παπαδόπουλου, Αντιπτέραρχος (Ι) ε.α

Αντί προλόγου:

«Είμαι φανατικά (ήμουν πάντα) υπέρ της διεξαγωγής των εκλογών μετά την εξάντληση της τετραετίας από οιανδήποτε κυβέρνηση έστω και αν είναι επιζήμια για την χώρα.

Ο λαός πρέπει να μάθει να αναλαμβάνει τις συνέπειες των επιλογών του.

Τώρα τελευταία όλο και ακούγεται ότι ο πρόεδρος Κυριάκος θα πάει για εκλογές και πάντα αυτός να το διαψεύδει.

Μόλις πέρσι ψηφίστηκε ο νόμος και θα ψηφίσουν και οι Έλληνες του εξωτερικού έστω και με κάποιες προϋποθέσεις..

Έτσι δράττομαι της επικαιρότητας για να πω:»

Με την ευκαιρία της περσινής θεσμοθέτησης ΤΗΣ ΨΗΦΟΥ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΚΤΟΣ ΕΛΛΑΔΟΣ παραθέτω την ιστορική εξέλιξη των εννοιών Έλληνας, Ελλάδα, των πολιτικών δικαιωμάτων αλλά και των λέξεων, ομογενής, ετερογενής, αλλογενής, γηγενής, ανθέλληνας, ομόδοξος, ετερόδοξος, ομόθρησκος ,απόδημος, Μέτοικος, ομόγλωσσος, ετερόγλωσσος, αυτόχθονος, ετερόχθονος, αλλά και άλλους νεολογισμούς, ανάλογα με τις επικρατούσες καταστάσεις.

Κάθε τυχόν ομοιότητα με σημερινές πολιτικές αποφάσεις και νόμους είναι εντελώς συμπτωματική.

Στο παρόν πόνημά μου απέφυγα επιμελώς να γράψω το ΠΑΡΑΜΙΚΡΟ ΔΙΚΟ ΜΟΥ ΣΧΟΛΙΟ , άπαντα προκύπτουν από την βιβλιογραφία, από επίσημα έγγραφα και αποφάσεις ,και ο καθένας μπορεί να βγάλει τα συμπεράσματά του, για το ποιος πρέπει να ψηφίζει, ως βούλεται.

Ο ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ (436 π.Χ. – 338 π.Χ.) στον «Πανηγυρικό του, εδάφιο 50» λέγει το γνωστόν

«Tοσοῦτον δ’ ἀπολέλοιπεν ἡ πόλις ἡμῶν περὶ τὸ φρονεῖν καὶ λέγειν τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, ὥσθ’ οἱ ταύτης μαθηταὶ τῶν ἄλλων διδάσκαλοι γεγόνασι, καὶ τὸ τῶν Ἑλλήνων ὄνομα πεποίηκε μηκέτι τοῦ γένους ἀλλὰ τῆς διανοίας δοκεῖν εἶναι, καὶ μᾶλλον Ἕλληνας καλεῖσθαι τοὺς τῆς παιδεύσεως τῆς ἡμετέρας παρά τοὺς τῆς κοινῆς φύσεως μετέχοντας» δηλαδή:

Τόσο πολύ ξεπέρασε η πόλη μας όλους τους άλλους στην πνευματική ανάπτυξη και στην τέχνη του λόγου, ώστε οι δικοί της μαθητές έγιναν δάσκαλοι στους άλλους· το όνομα πάλι Έλληνες κατόρθωσε να μη συμβολίζει πια την καταγωγή, αλλά την καλλιέργεια του πνεύματος, και ΈΛΛΗΝΕΣ ΝΑ ΟΝΟΜΑΖΟΝΤΑΙ ΠΙΟ ΠΟΛΥ ΟΣΟΙ ΔΕΧΤΗΚΑΝ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΤΗΣ ΔΙΚΙΑΣ ΜΑΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΑΡΑ ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΜΕ ΕΜΑΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗ.

ΑΛΛΑ ΑΣ ΚΑΝΟΥΜΕ ΕΝΑ ΑΛΜΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΑΣ.

Η ψήφος των αποδήμων δεν αφορά μόνο μια ενδεχόμενη τεχνική διευκόλυνση των εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων πολιτών που έχουν ξενιτευτεί την τελευταία δεκαετία ή και νωρίτερα εντός ή εκτός Ε.Ε., ώστε ν’ ασκήσουν εξ αποστάσεων το εκλογικό τους δικαίωμα −όσο κι αν, ακόμη και μια τέτοια διευκόλυνση, ισοδυναμεί εκ των πραγμάτων με άνιση μεταχείριση για όλους εκείνους που ζουν μεν στο εσωτερικό της επικράτειας αλλά για διάφορους λόγους (εργασιακούς, οικονομικούς κ.λπ.) δεν μπορούν να μετακινηθούν για να ψηφίσουν.

Απείρως κρισιμότερος είναι ο καθορισμός του νέου εκλογικού σώματος: ποιοι ακριβώς θα έχουν δικαίωμα ψήφου, πού και με ποιες προϋποθέσεις και διαδικασία θα το αποκτήσουν.

Πόσο δημοκρατικό είναι ο κάθε Τζόνι Πούλος αλλά και ο Τομ Πάπας από το Αϊντάχο, την Νεμπράσκα ,το Μόντρεαλ, ή την Μελβούρνη, η το Ρίο ντε Τζανέϊρο μετανάστης πολλοστής γενιάς που την Ελλάδα τη γνωρίζει από την τηλεόραση ή τις καλοκαιρινές διακοπές του και που όλος ο κύκλος της ζωής του καθορίζεται από μια παντελώς ξένη θεσμική και υλική πραγματικότητα, να συναποφασίζει για τις συνθήκες στις οποίες θα ζουν, θα σπουδάζουν, θα βιοπορίζονται, θα ψωνίζουν, θα φορολογούνται, θα συνταξιοδοτούνται, θα ζουν και θα πεθαίνουν εκατομμύρια άνθρωποι με τους οποίους δεν τον συνδέει κανένας απολύτως πραγματικός δεσμός;

Ή ακόμη κι ένας μετανάστης πρώτης γενιάς που εγκατέλειψε τη χώρα στην πρώτη νιότη του, έφτιαξε τη ζωή του αλλού και συγκρότησε την ταυτότητά του με βάση τις εκεί συνθήκες και συμφέροντά του, οι δε αντιλήψεις του για την Ελλάδα παραμένουν καθηλωμένες στα βιώματα (κι ενδεχομένως τα τραύματα) μιας εποχής που έχει παρέλθει πια ανεπιστρεπτί;

Η αρνητική απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα μπορεί ν’ αποτελεί μονόδρομο για όποιον αποδέχεται έστω και στοιχειωδώς τη δημοκρατική αρχή, σύμφωνα με την οποία:

Η κυβέρνηση μιας χώρας πρέπει να εκλέγεται από εκείνους που θα υποστούν τις συνέπειες καλές ή κακές των επιλογών της.

Δεν είναι όμως καθόλου αυτονόητη σ’ ένα κράτος όπου, όχι μόνο η έννοια του πολίτη συνδέθηκε εξ υπαρχής με το καταγωγικό «δίκαιο του αίματος», αλλά και το ιδρυτικό έθνος του συγκροτήθηκε αρχικά ως νοερή κοινότητα στη Διασπορά κι από εκεί (τη Βιέννη, το Παρίσι και την Οδησσό) μεταφυτεύτηκε διά της «ημετέρας Παιδείας» και αγκιτάτσιας στα μέρη που επρόκειτο ν’ αποτελέσουν την επικράτειά του.

Πώς όμως οριοθετήθηκαν νοερά οι έννοιες του «Έλληνα» και της «ομογένειας» σ’ εκείνη τη μακρινή εποχή και ποιες ακριβώς μεταλλάξεις υπέστησαν από την εγχώρια κρατική ιδεολογία και έννομη τάξη στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα μέχρι τις μέρες μας;

Μια ματιά σ’ αυτή την ιστορική διαδρομή και τα ανάλογα ερωτήματα είναι αναγκαίο για ν’ αντιληφθούμε σε όλες τους τις διαστάσεις, τόσο τα συμφραζόμενα, τα ενδεχόμενα οφέλη, όσο και τους κινδύνους που περικλείει η τωρινή δημόσια συζήτηση. Αν μη τι άλλο, η έμπρακτη οριοθέτηση της εθνικής κοινότητας δεν υπήρξε ποτέ εκ των προτέρων δεδομένη, αλλά πρόκυπτε κάθε φορά ως προϊόν μιας σύζευξης αντιφατικών επιταγών, συμφερόντων, πολιτικών επιλογών και σχεδίων.

Το μεγάλο αυτό θέμα δεν πρέπει να αποτελέσει, αν και εκεί πάει ανεξαρτήτως από το πόσοι βουλευτές το ψήφισαν, πολιτικές μικρουποχωρήσεις και μικροπολιτικές σκοπιμότητες από όλα τα κόμματα.

Η ιστορική αυτή διαδρομή ίσως βοηθήσει για εξαγωγή κάποιων συμπερασμάτων.

ΤΟΝ ΚΑΙΡΟ ΤΗΣ ΕΘΝΕΓΕΡΣΙΑΣ

Ο ΡΗΓΑΣ ΒΕΛΕΣΤΙΝΛΗΣ με τα ριζοσπαστικά σχέδιά του, έβλεπε τα πράγματα μάλλον απλά: Έλληνες ήταν (ακριβέστερα: θα γίνονταν) όσοι υπήκοοι του σουλτάνου, ανεξαρτήτως «φυλής» ή θρησκείας, έπαιρναν τα όπλα για να καταλύσουν την οθωμανική δεσποτεία.

«να σφάξουνε τους λύκους που τον ζυγόν βαστούν,

και Χριστιανούς και Τούρκους σκληρά τους τυραννούν»

ώστε να οικοδομήσουν μια οραματική «Ελληνική Δημοκρατία».

Στον Θούριό του, ο επερχόμενος ξεσηκωμός καλύπτει όλο τον γεωγραφικό χώρο «από την Μπόσνα και ώς την Αραπιά», αγκαλιάζοντας κάθε κάτοικό του:

«Βουλγάροι κι Αρβανίτες, Αρμένοι και Ρωμιοί,

αράπηδες και άσπροι, με μια κοινή ορμή

για την ελευθερίαν να ζώσωμεν σπαθί.

Μ’ εμάς και σεις Μαλτέζοι, γεννήτ’ ένα κορμί

Σας κράζει η Ελλάδα, σας θέλει, σας πονεί

ζητά την συνδρομήν σας με μητρικήν ορμή».

Μοναδικό κριτήριο για την ιδιότητα του πολίτη θ’ αποτελούσε η στάση του καθενός απέναντι στην επανάσταση:

«Και όσοι προσκυνήσουν, δεν είναι πλιο εχθροί

αδέλφια μας θα γίνουν, ας είναι κι εθνικοί.

Μα όσοι θα τολμήσουν αντίκρυ να σταθούν,

εκείνοι, και δικοί μας ας είναι, θα χαθούν».

Σε αντίθεση με τη μεταγενέστερη παρερμηνεία του πολιτικού του οράματος από την εγχώρια Αριστερά του εικοστού αιώνα, ο Ρήγας δεν είχε κατά νου κανενός είδους βαλκανική «ομοσπονδία», αλλά ένα ενιαίο κι αδιαίρετο δημοκρατικό «ελληνικό» κράτος που θα περιλάμβανε στους κόλπους του «διάφορα γένη και θρησκείας» (άρθρο 1 του συντάγματός του).

Όπως και το πρότυπό του, η Γαλλική Επανάσταση, θεωρούσε επίσης πως οι πολίτες αυτού του κράτους έπρεπε να διαθέτουν ενιαίο εκφραστικό όργανο για τη μεταξύ τους πολιτική συνεννόηση: σύμφωνα με το σύνταγμά του (§53), «όλοι οι Νόμοι και προσταγαί γίνονται εις την απλήν των Ελλήνων γλώσσαν, ως πλέον ευκατάληπτον και εύκολον να σπουδασθή από όλα τα εις το βασίλειον τούτο εμπεριεχόμενα γένη».

Τα γραπτά του δεν μας διαφωτίζουν για την τύχη των τοπικών διαλέκτων και γλωσσών σ’ αυτή την καινούργια τάξη −αν θ’ αντιμετωπίζονταν δηλαδή σαν εξοβελιστέα κατάλοιπα του φεουδαρχικού παρελθόντος, όπως στην περίπτωση της επαναστατικής Γαλλίας, ή θ’ απολάμβαναν ένα καθεστώς ανοχής προσφυέστερο στα ανατολικά ήθη. Με δεδομένη τη βίαιη καταστολή του όλου εγχειρήματος στα γεννοφάσκια του το αναπάντητο αυτό ερώτημα έχει έτσι κι αλλιώς φιλολογική μόνο σημασία.

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ ΑΠΕΙΡΩΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΟΤΕΡΟΣ:

Περιόρισε μεν τον Ελληνισμό στην ορθόδοξη χριστιανοσύνη σε εξίσου ευρύ, όμως, γεωγραφικό ανάπτυγμα. Στην προκήρυξη που εξέδωσε στο Ιάσιο, αμέσως μετά την εισβολή του στην οθωμανική επικράτεια (24/2/1821), διαβάζουμε πως «άπασα την Ελλάδα αποτελούν ο Μωρέας, η Ηπειρος, η Θεσσαλία, η Σερβία, η Βουλγαρία και τα Νησιά του Αρχιπελάγους».

Για περισσότερα άρθρα του κ.Παπαδόπουλου πατήστε εδώ.