Τι ορίζει το δίκαιο της θάλασσας- Τι ισχύει για Αιγαίο και ΑΟΖ

Του Θοδωρή Παπαδόπουλου, Αντιπτέραρχος (Ι) ε.α

Ιστορικό

Καὶ εἶπεν ὁ Θεός· συναχθήτω τὸ ὕδωρ τὸ ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ εἰς συναγωγὴν μίαν, καὶ ὀφθήτω ἡ ξηρά. καὶ ἐγένετο οὕτως. καὶ συνήχθη τὸ ὕδωρ τὸ ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ εἰς τὰς συναγωγὰς αὐτῶν, καὶ ὤφθη ἡ ξηρά.(Γένεσις 1-9)

καὶ ἐκάλεσεν ὁ Θεὸς τὴν ξηρὰν γῆν καὶ τὰ συστήματα τῶν ὑδάτων ἐκάλεσε θαλάσσας. καὶ εἶδεν ὁ Θεός, ὅτι καλόν.(Γένεσις 1-10)

Έτσι μας λέγει ο συγγραφέας της πεντατεύχου που φέρεται να είναι ο Μωυσής (με το σημερινό ημερολόγιο 1393 π.Χ. με 1273 π.Χ.) στα πλαίσια της μετάφρασης των Ο’ εβδομήκοντα

Και ο Ματθαίος συμπληρώνει : Μὴ νομίσητε ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας· οὐκ ἦλθον καταλῦσαι, ἀλλὰ πληρῶσαι (Ματ 5-17)

Έτσι λοιπόν μας διηγούνται οι εβραίοι αλλά και οι χριστιανοί ,συμπίπτοντες σ’ αυτό ,ως προς την δημιουργία του κόσμου και των θαλασσών.

Οι αρχαίοι Έλληνες βέβαια είχαν διαφορετική άποψη και κατά την Ελληνική Μυθολογία η Θάλασσα ήταν αρχέγονη ιδεατή ανθρωπόμορφη θεότητα που κατέληξε δευτερεύουσα μετά τον Ποσειδώνα.

Έτσι ο Ησίοδος αρχαίος Έλληνας ποιητής, ραψωδός, συγγραφέας και μυθογράφος 8^ος αιώνας σε ένα από τα ποιήματά του την «Θεογονία» των 1022 στοίχων μας περιγράφει την δημιουργία του κόσμου…..

Το όνομά της, σύμφωνα με τη μυθολογία, το πήρε από τη “Θάλασσα” την κόρη της Γαίας ή κατ’ άλλους κόρη του Αιθέρα και της Γαίας. Κατά τους αρχαίους Έλληνες, θεός της θάλασσας ήταν ο Ποσειδώνας, γιος του Κρόνου και της Ρέας. Είχε το βασίλειό του στο βυθό της θάλασσας, κοντά στην Εύβοια.

Πάντα οι αρχαίοι προγονοί μας θεοποιούσαν τα σπουδαία και ωραία πράγματα.

Ο ελληνικός λαός , όπως και οι άλλοι λαοί, με το αλάνθαστο αισθητήριο τους τραγούδησαν ,ζωγράφισαν και έγραψαν για την Θάλασσα καλύτερα από όλους τους προηγούμενους. Αν δεν υπήρχε η θάλασσα ίσως να μην υπήρχαν ο Νικόλαος Λύτρας, ο Κωνσταντίνος Βολανάκης, ο Ιωάννης Αλταμούρας ,ο Βάρναλης ,ο Ελύτης ,ο Καρκαβίτσας ,ο Παπαδιαμάντης, ο Καββαδίας, ο Γκάτσος και τόσοι άλλοι εδώ και στον κόσμο όλο. Αλλά και ο λαϊκός βάρδος ίσως να μην είχε τι να παίξει στο βιολί του, στην λύρα του, και στην τσαμπούνα του.

Όμως η επιστήμη μας προσγειώνει στην πεζή πραγματικότητα και στα γήινα με ότι και αν σημαίνουν αυτά.

Η Μεγάλη Έκρηξη το (Big Bang) κοσμολογική θεωρία σύμφωνα με την οποία το Σύμπαν δημιουργήθηκε από μια υπερβολικά πυκνή και θερμή κατάσταση, πριν από περίπου 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια αλλά και η γεωλογία μας λέγει ότι θάλασσα δημιουργήθηκε πριν από 20.000.000 έτη και ίσως περισσότερο, όταν οι υδρατμοί της ατμόσφαιρας άρχισαν να πυκνώνονται και να πέφτουν στη γη δημιουργώντας στην αρχή τα ποτάμια.

Όπου τα νερά των ποταμών συναντούσαν κοιλότητες, δημιουργούσαν τις λίμνες και τις θάλασσες. Από τότε βέβαια διαμορφώθηκαν και πέρασαν από πολλά στάδια μέχρι να φτάσουν στη σημερινή τους μορφή. Καλύπτει τα 3/4 της επιφάνειας της Γης με συνολική επιφάνεια 354 εκ. τετράγ. χιλιόμετρα.

Μετά τις χερσαίες μετακινήσεις του ο άνθρωπος άρχισε να χρησιμοποιεί την θάλασσα για του ίδιους λόγους που μετακινούνταν και στη ξηρά .Έτσι διαπίστωσε ότι η θάλασσα αντί να χωρίζει τους ανθρώπους τους έφερνε ποιο κοντά. Τελικά η απέραντη θάλασσα ένωσε όλον τον κόσμο σε μια κοινωνία, παγκοσμιοποιημένη ή όχι πάντως ενώθηκε όλος ο κόσμος της γης.

Αλλά και η ανάπτυξη της οικονομίας των κρατών φυσικά και της παγκόσμιας οικονομίας στην θάλασσα στηρίχθηκε και φυσικά δημιούργησε εντάσεις και πολέμους για τον έλεγχο της.

Μετά το σύντομο ιστορικό οι άνθρωποι με τις θέσεις, συνθέσεις και τις αντιθέσεις τους θέλησαν να οργανώσουν ,να ορίσουν και να κωδικοποιήσουν αυτό το μεγαλείο που λέγεται Θάλασσα, στην σκληρή πραγματικότητα των διακρατικών σχέσεων.

Ορισμοί:

( Είναι απαραιτήτως χρήσιμοι για να καταλάβουμε τι συμβαίνει με την εκμετάλλευση και το δίκαιο της θάλασσας)

Ωκεανός: αποκαλείται η πολύ μεγάλη θαλάσσια επιφάνεια. Ο όρος καθιερώθηκε, ιστορικά, από τον αρχαίο Έλληνα Ηρόδοτο και προέρχεται από τον ομώνυμο μυθικό θεό της Ελληνικής Μυθολογίας, τον Ωκεανό.

Οι ωκεανοί αρχικά ήταν τρεις, ο Ειρηνικός, ο Ατλαντικός και ο Ινδικός, ενώ στη συνέχεια προστέθηκαν οι δύο των πόλων της Γης, ο Αρκτικός και ο Ανταρκτικός Ωκεανός.

Θάλασσα: εννοείται μια μεγάλη έκταση αλμυρού ύδατος και η έννοια συνδέεται με κάποιον ωκεανό, ή μια μεγάλη λίμνη, συνήθως με αλμυρό νερό που δεν έχει φυσική έξοδο. Ο όρος συχνά χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο του Ωκεανός, αν και η χρήση της στη Γεωγραφία είναι αυστηρά καθορισμένη.

Πέλαγος: Ως πέλαγος (κοινώς και «πέλαγο» ) χαρακτηρίζεται η πέραν της όποιας ακτής απλωμένη θαλάσσια έκταση μικρότερη όμως εκείνης της Θάλασσας και της οποίας όμως αποτελεί μέρος (π.χ. Μεσόγειος Θάλασσα – Αιγαίο Πέλαγος –Θερμαϊκός Κόλπος).

Γενικά το πέλαγος λαμβάνει ονομασία εκείνη της κύριας ακτής που περιβρέχει ή από ιστορικού γεγονότος που συνέβη σ΄ αυτό. Έτσι κατά την εποχή του Πτολεμαίου τα πελάγη της Μεσογείου Θαλάσσης ήταν, κατ’ αλφαβητική σειρά, τα ακόλουθα:

Αιγαίο πέλαγος, Αιγύπτιο πέλαγος ,Αυσώνιο πέλαγος, Αχαϊκό πέλαγος, Βαλερικό πέλαγος, Βεβρύκιο πέλαγος, Γαλατικό πέλαγος, Δαλματικό πέλαγος, Ηπειρωτικό πέλαγος, Θεσπρωτικό πέλαγος, Θρακικό πέλαγος, Ιβηρικό πέλαγος, Ικάριο πέλαγος, Ιλλυρικό πέλαγο, Ισικό πέλαγος, Ιόνιο πέλαγος, Καρπάθιο πέλαγος, Κελτικό πέλαγος, Κιλίκιο πέλαγος, Κρόνιο πέλαγος, Κύπριο πέλαγος, Κυφάριο πέλαγος, Λιβυκό πέλαγος, Μυρτώο πέλαγος, Παμφύλιο πέλαγος, Παρθένιο πέλαγος, Ρόδιο πέλαγος, Σαρδώο πέλαγος, Σικελικό πέλαγος, Τυρσηνικό πέλαγος και Φοινίκιο πέλαγος

Αρχιπέλαγος: σημαίνει σύμπλεγμα νήσων, περιλαμβανομένων και τμημάτων νήσων, αλληλοσυνδεόμενα ύδατα και άλλα φυσικά χαρακτηριστικά τα οποία είναι τόσο στενά συνδεδεμένα μεταξύ τους ώστε να σχηματίζουν μία αυτοτελή γεωγραφική, οικονομική και πολιτική ενότητα, ή που θεωρούνται ιστορικά ότι σχηματίζουν μία τέτοια ενότητα, και αρχιπελαγικό κράτος σημαίνει κράτος αποτελούμενο καθ’ ολοκληρία από ένα ή περισσότερα αρχιπελάγη και, ενδεχομένως, και από άλλες νήσους

Αιγαίο Πέλαγος: εννοείται η θαλάσσια περιοχή της ανατολικής λεκάνης της Μεσογείου, μεταξύ Α. Ελλάδας και Μ. Ασίας, αποκαλούμενη ενίοτε και Αρχιπέλαγος. Έχει έκταση 240.000 τ.χ. και μέγιστο βάθος 2.249 μ. μεταξύ Κρήτης και Κυκλάδων. Υπήρξε η κοιτίδα του Αιγαίου πολιτισμού. Σύμφωνα με τη μυθολογία, το όνομά του προέρχεται από τον Αιγαία, βασιλιά της Αθήνας και πατέρα του Θησέα, ο οποίος έπεσε και πνίγηκε στα νερά του πελάγους από το ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο.

Νησί: είναι ένα κομμάτι ξηράς που περικλείεται από νερό, ανεξαρτήτως του εάν βρίσκεται σε λίμνη, σε ποτάμι ή στην θάλασσα. Πχ Το μεγαλύτερο νησί της Γης είναι η Γροιλανδία με έκταση 2.166.086 τετράγ. χλμ.

Νησίδα: είναι ένα μικρό νησί, μεγαλύτερο πάντως από μια βραχονησίδα.

Βραχονησίδα : (Rocky islet) είναι ένα μικρό και ακατοίκητο νησί χωρίς καμία οικονομική δραστηριότητα, συνήθως μικρότερο από νησίδα. Κριτήριο για τον χαρακτηρισμό ενός νησιού ως βραχονησίδας είναι το αν μπορεί να διατηρηθεί επ’ αυτών ανθρώπινος πληθυσμός και να αναπτυχθεί αυτόνομη οικονομική ζωή

Αιγιαλίτιδα ζώνη ή Χωρικά ύδατα ή χωρική θάλασσα: Κάθε κράτος έχει το δικαίωμα να καθορίσει το εύρος της χωρικής του θάλασσας. Το εύρος αυτό δεν υπερβαίνει τα δώδεκα ναυτικά μίλια, (12) μετρούμενα από γραμμές βάσεως καθοριζόμενες σύμφωνα με την παρούσα σύμβαση

1. Η κυριαρχία του παράκτιου κράτους εκτείνεται, πέρα από την ηπειρωτική του επικράτεια και τα εσωτερικά του ύδατα και, στην περίπτωση αρχιπελαγικού κράτους, πέρα από τα αρχιπελαγικά του ύδατα, στην παρακείμενη θαλάσσια ζώνη που ορίζεται ως χωρική θάλασσα.

2. Η κυριαρχία αυτή εκτείνεται και στον εναέριο χώρο πάνω από την χωρική θάλασσα καθώς και στο βυθό και υπέδαφός της.

3. Η κυριαρχία επί της χωρικής θάλασσας ασκείται σύμφωνα με την παρούσα σύμβαση (UNCLOS) και τους άλλους κανόνες του διεθνούς δικαίου.

Συνορεύουσα ζώνη: Η συνορεύουσα ζώνη δεν μπορεί να εκτείνεται πέρα από τα 24 ναυτικά μίλια από τις γραμμές βάσης από τις οποίες μετράται το πλάτος της χωρικής θάλασσας. Η ζώνη που συνορεύει με τη χωρική του θάλασσα, η οποία ορίζεται ως συνορεύουσα ζώνη, το παράκτιο κράτος μπορεί να ασκεί τον έλεγχο που είναι απαραίτητος για να:

α) εμποδίζει παραβίαση των τελωνειακών, δημοσιονομικών, μεταναστευτικών ή υγειονομικών του νόμων και κανονισμών στο έδαφός του ή στη χωρική του θάλασσα

β) τιμωρεί παραβιάσεις των παραπάνω νόμων και κανονισμών που διαπράχθηκαν στο έδαφός του ή στη χωρική του θάλασσα.

Υφαλοκρηπίδα: είναι τμήμα του παράκτιου βυθού της θάλασσας. Ο ορισμός της κατά τη γεωλογία είναι το τμήμα το οποίο αποτελεί την ομαλή προέκταση της ακτής κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας ως το σημείο στο οποίο αυτή διακόπτεται απότομα. Η υφαλοκρηπίδα διακόπτεται εκεί όπου ο βυθός αποκτά απότομη κλίση 30-45^ο. Το τμήμα με την απότομη κλίση ονομάζεται υφαλοπρανές. Το μήκος της υφαλοκρηπίδας ποικίλλει ανάλογα με τη μορφολογία της κάθε περιοχής. Κατά βάση υπολογίζονται τα 200 μέτρα από την ακτή. Στη βάση του υφαλοπρανούς βρίσκεται το ηπειρωτικό ανύψωμα και από τα 2.500 μ. βάθος και πέρα αρχίζει η ωκεάνια άβυσσος. Υφαλοκρηπίδα, υφαλοπρανές και ηπειρωτικό ανύψωμα συναποτελούν το υφαλοπλαίσιο.

Όταν η προέκταση αυτή της υφαλοκρηπίδας υπολογίζεται από ίχνη “ηπειρωτικής ακτής” τότε πρόκειται για ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα (continental shelf), όταν αυτή υπολογίζεται από ίχνη “νησιωτικής ακτής” τότε πρόκειται για νησιωτική υφαλοκρηπίδα (insular shelf). Τόσο στην ηπειρωτική όσο και στη νησιωτική υφαλοκρηπίδα κατά το Διεθνές Δίκαιο η κυριαρχία ανήκει στο κράτος όπου και ανήκουν οι αντίστοιχες ακτές. Εξαίρεση αποτελούν οι βραχονησίδες που στερούνται “νομικά” υφαλοκρηπίδας.

Η υφαλοκρηπίδα έχει ιδιαίτερη οικονομική σημασία, διότι συχνά βρίσκονται σε αυτήν ή κάτω από αυτήν ορυκτά (πετρέλαιο, φυσικό αέριο, μέταλλα) καθώς και άβια και έμβια ακίνητα είδη (καθιστικά είδη), όπως κοράλλια, σφουγγάρια, μαργαριτάρια κλπ. Έτσι υπάρχει έντονο ενδιαφέρον για την εκμετάλλευσή της. Στον βαθμό που ανήκει στην αιγιαλίτιδα ζώνη (χωρικά ύδατα) του παράκτιου κράτους, η εκμετάλλευσή της ανήκει αναμφισβήτητα σε αυτό. Πρόβλημα ανέκυψε στο Διεθνές Δίκαιο με την υφαλοκρηπίδα πέραν της αιγιαλίτιδας ζώνης σχετικά με το αν και αυτή ανήκει στο πλησιέστερο παράκτιο κράτος ή αν καλύπτεται από την ελευθερία των θαλασσών που ισχύει στην ανοιχτή θάλασσα.

Η υφαλοκρηπίδα και το καθεστώς της σήμερα ορίζεται στο Διεθνές Δίκαιο και παραχωρείται στο παράκτιο κράτος, για λόγους πρακτικούς και πολιτικούς όμως ο νομικός ορισμός της διαφέρει από τον γεωλογικό

Για πρώτη φορά στο Διεθνές Δίκαιο η υφαλοκρηπίδα ορίστηκε στη Διεθνή Σύμβαση για την Υφαλοκρηπίδα του 1958. Σύμφωνα με αυτόν τον ορισμό, η υφαλοκρηπίδα ενός κράτους εκτεινόταν στο τμήμα του θαλάσσιου βυθού που βρίσκεται γύρω από τις ακτές του και πέρα από την Αιγιαλίτιδα ζώνη (τα χωρικά ύδατα) μέχρι βάθους 200 μέτρων, εκτός αν ήταν εφικτή η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων και σε μεγαλύτερο βάθος, οπότε εκτεινόταν ως το βάθος εκείνο.

Νομικός ορισμός: Η υφαλοκρηπίδα και το καθεστώς της σήμερα ορίζεται στο Διεθνές Δίκαιο και παραχωρείται στο παράκτιο κράτος, για λόγους πρακτικούς και πολιτικούς όμως ο νομικός ορισμός της διαφέρει από τον γεωλογικό.

Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 (UNCLOS) ως υφαλοκρηπίδα ορίζεται κατά βάση ο βυθός της θάλασσας εντός ακτίνας 200 ναυτικών μιλίων από την ακτή. Αυτό ισχύει ανεξάρτητα από τη γεωλογική μορφή του βυθού. Σε περίπτωση όμως που το υφαλοπλαίσιο εκτείνεται και πέρα των 200 μιλίων από την ακτή, τότε η υφαλοκρηπίδα κατά το Διεθνές Δίκαιο προεκτείνεται είτε ως τα 350 ν.μ. είτε ως τα 100 ν.μ. πέραν της ισοβαθούς των 2.500μ. είτε ως τα 60 ν.μ. από τη βάση του ηπειρωτικού ανυψώματος.

Η Συνθήκη για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 εφαρμόζεται μόνο στα συμβαλλόμενα κράτη (ως τώρα πάνω από 180 έχουν υπογράψει και πάνω από 170 έχουν επικυρώσει.) . Τα κράτη που δεν έχουν προσχωρήσει στη συνθήκη αυτήν δε δεσμεύονται από τον ορισμό αυτόν της υφαλοκρηπίδας. Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης όμως στην «υπόθεση της υφαλοκρηπίδας της Βόρειας Θάλασσας» έκρινε ότι ο ορισμός της υφαλοκρηπίδας με βάση τα άρθρα 1-3 της προγενέστερης Συνθήκης του 1958 για την υφαλοκρηπίδα αποτελούν πλέον διεθνές έθιμο και δεσμεύουν όλα τα κράτη του κόσμου, ανεξάρτητα από το αν έχουν προσχωρήσει στη συνθήκη του 1958 ή όχι.

Το παράκτιο κράτος έχει συγκεκριμένα κυριαρχικά δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας. Στο παράκτιο κράτος ανήκουν σύμφωνα με τη Σύμβαση του 1982 τα ορυκτά του εδάφους και του υπεδάφους του βυθού, οι μη ζώντες οργανισμοί του βυθού καθώς και οι ζώντες οργανισμοί του βυθού που ανήκουν στα καθιστικά είδη (είδη που δεν μπορούν να κινηθούν μόνα τους χωρίς συνεχή επαφή με τον βυθό έμβια και άβια είδη). Τα παράκτια αυτά δικαιώματα του κράτους τού ανήκουν αυτοδικαίως, ανεξάρτητα από την τήρηση οποιωνδήποτε διατυπώσεων (π.χ. δήλωσης, οριοθέτησης κλπ.) και είναι αποκλειστικά: ακόμα κι αν δεν τα ασκήσει το παράκτιο κράτος, δεν δικαιούται να τα ασκήσει κανένα άλλο κράτος.

Τα δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας δεν αφορούν και δεν επηρεάζουν το καθεστώς των υπερκειμένων υδάτων. Στην πράξη εφ’ όσον η υφαλοκρηπίδα εκτείνεται ως τα 200 ν.μ., τα υπερκείμενα ύδατα θα ανήκουν στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη του παρακτίου κράτους. Πέραν των 200 ν.μ. από την ακτή τα ύδατα αποτελούν την ανοιχτή θάλασσα, στην οποία ισχύει η ελευθερία των θαλασσών.

ΑΟΖ (Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη) :

Ως αποκλειστική οικονομική ζώνη ορίζεται η πέραν και παρακείμενη της χωρικής θάλασσας περιοχή, η υπαγόμενη στο ειδικό νομικό καθεστώς που καθιερώνεται στο παρόν μέρος, δυνάμει του οποίου τα δικαιώματα και οι δικαιοδοσίες του παράκτιου κράτους και τα δικαιώματα και οι ελευθερίες των άλλων κρατών διέπονται από τις σχετικές διατάξεις της παρούσας σύμβασης

Η αποκλειστική οικονομική ζώνη δεν εκτείνεται πέραν των 200 ναυτικών μιλίων από τις γραμμές βάσης από τις οποίες μετράται το εύρος της χωρικής θάλασσας.

Στην αποκλειστική οικονομική ζώνη το παράκτιο κράτος έχει:

α) κυριαρχικά δικαιώματα που αποσκοπούν στην εξερεύνηση, εκμετάλλευση, διατήρηση και διαχείριση των φυσικών πόρων, ζωντανών ή μη, των υπερκειμένων του βυθού της θάλασσας υδάτων, του βυθού της θάλασσας και του υπεδάφους αυτού, ως επίσης και με άλλες δραστηριότητες για την οικονομική εκμετάλλευση και εξερεύνηση της ζώνης, όπως η παραγωγή ενέργειας από τα ύδατα, τα ρεύματα και τους ανέμους

β) δικαιοδοσία, όπως προβλέπεται στα σχετικά άρθρα της παρούσας σύμβασης, σχετικά με:

i) την εγκατάσταση και χρησιμοποίηση τεχνητών νήσων, εγκαταστάσεων και κατασκευών,

ii) τη θαλάσσια επιστημονική έρευνα,

iii) την προστασία και διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος

γ) άλλα δικαιώματα και υποχρεώσεις που προβλέπονται από την παρούσα σύμβαση.

Τα δικαιώματα που αναφέρονται στο παρόν άρθρο σχετικά με το βυθό της θάλασσας και το υπέδαφός του θα ασκούνται σύμφωνα με το μέρος VI της UNCLOS.

Η αποκλειστική οικονομική ζώνη και η υφαλοκρηπίδα μιας νήσου καθορίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις της παρούσας σύμβασης που εφαρμόζονται στις άλλες ηπειρωτικές περιοχές.

Οι βράχοι οι οποίοι δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δική τους οικονομική ζωή, δεν θα έχουν αποκλειστική οικονομική ζώνη ή υφαλοκρηπίδα

Αυτοί είναι οι βασικοί ορισμοί ώστε να μπορέσουμε να αντιληφθούμε τις υπάρχουσες και τις εν δυνάμει που θα συμφωνηθούν με τα συνορεύοντα κράτη (Αλβανία, Ιταλία, Λιβύη, Αίγυπτο, Κύπρο, Τουρκία)

Απέφυγα να αναφερθώ και σε άλλους ορισμούς και διατάξεις όπως, για τα στενά ,τις ελεύθερες διελεύσεις, το αρχιπελαγικό δίκαιο, την ελευθερία των θαλασσών, κλπ, κλπ για λόγους οικονομίας του κειμένου αλλά και κατανοήσεως από το «φιλοαναγνωστικό κοινό».

Σοβαρή Σημείωση: Διαφορά ΑΟΖ και Υφαλοκρηπίδας

{{Η ΑΟΖ είναι η θαλάσσια ζώνη εντός της οποίας ασκείται «απλό κυριαρχικό δικαίωμα» («πλήρης κυριαρχία» ασκείται μόνο στα Χωρικά Ύδατα) από ένα παράκτιο κράτος που του δίδει το δικαίωμα να εκμεταλλεύεται, μόνο αυτό, μία ζώνη πλάτους έως και 200 ναυτικών μιλίων από τις ακτές του. Το δικαίωμα της οικονομικής αξιοποίησης δεν περιορίζεται μόνο στο βυθό και το υπέδαφος, όπως συμβαίνει με το θεσμό της υφαλοκρηπίδας, αλλά επεκτείνεται και στα υπερκείμενα ύδατα (η επιφάνεια είναι Διεθνή Ύδατα) εξασφαλίζοντας για παράδειγμα αποκλειστικό δικαίωμα αλιείας. Επιπρόσθετα, το παράκτιο κράτος έχει τη δικαιοδοσία να εγκαθιστά τεχνητά νησιά και να μεριμνά για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος ειδικά από τη ρύπανση.

Η Υφαλοκρηπίδα θα μπορούσε να θεωρηθεί σε γενικές γραμμές σαν υποσύνολο της ΑΟΖ όμως αν και ο βυθός και το υπέδαφος περιλαμβάνονται και στις δύο ζώνες, για την εκμετάλλευση τους το Διεθνές Δίκαιο παραπέμπει στις διατάξεις που αφορούν την Υφαλοκρηπίδα. Συνεπώς αν και η Υφαλοκρηπίδα φαίνεται σαν μέρος της ΑΟΖ διατηρεί την αυτοτέλεια της σε ό,τι αφορά στην εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων για αυτό απαιτείται οριοθέτηση και των δύο αυτών θαλασσίων ζωνών.

Η ΑΟΖ είναι μία αποκλειστικά νομική κατασκευή σε αντίθεση προς την υφαλοκρηπίδα, για την οποία ο νομικός ορισμός, που ισχύει πλέον, συνυπάρχει δυστυχώς με παλαιότερες αντιλήψεις γεωλογικής προέλευσης, σύμφωνα με τις οποίες η υφαλοκρηπίδα αποτελεί τη φυσική προέκταση του χερσαίου εδάφους μίας χώρας υπό την επιφάνεια της θάλασσας. Το επιχείρημα αυτό χρησιμοποιούν οι Τούρκοι παραβλέποντας ότι ο ορισμός της Υφαλοκρηπίδας στο ΔΔΘ είναι νομικός όρος και όχι γεωλογικός.

Μία επιπρόσθετη διαφοροποίηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ είναι ότι ενώ η υφαλοκρηπίδα υφίσταται αυτόματα, χωρίς την αναγκαιότητα καμιάς ενέργειας από το παράκτιο κράτος, η ΑΟΖ δεν υπάρχει, εάν δεν ανακηρυχθεί. Η ΑΟΖ δεν έχει καμιά γεωλογική αναφορά. Συνεπώς, η χώρα μας, που δεν έχει προβεί στη σχετική διακήρυξη, διαθέτει απλώς το δικαίωμα να κηρύξει ΑΟΖ και η σχετική ενέργεια εξαρτάται μόνο από αυτήν, χωρίς να απαιτείται συμφωνία άλλου κράτους ή επικύρωση διεθνούς οργανισμού.

Ενώ το ΔΔΘ καθορίζει την αρχή «της μέσης γραμμής- ίσων αποστάσεων» ως μέθοδο οριοθέτησης των Χωρικών Υδάτων, σε ότι αφορά στην οριοθέτηση ΑΟΖ και Υφαλοκρηπίδας δεν υφίσταται διάταξη του ΔΔΘ που ορίζει την μέθοδο οριοθέτησης των δύο αυτών ζωνών ενώ παράλληλα εισάγεται σαν μέθοδος και η αρχή της «ευθυδικίας» «equity» για την επίλυσης διαφορών μεταξύ δυο κρατών τα οποία διαφωνούν και καταφεύγουν σε μηχανισμό επίλυσης διαφορών (διαιτησία – Διεθνές Δικαστήριο). Η αρχή της «ευθυδικίας» είναι ένα ασαφές νομικό κριτήριο για την οριοθέτηση ΑΟΖ-ΥΦΑΛ που μπορεί να αγνοήσει μερικά ή συνολικά την αρχή «των ίσων αποστάσεων» λαμβάνοντας υπόψη και άλλα κριτήρια Με άλλα λόγια σε περίπτωση προσφυγής Ελλάδος -Τουρκίας σε μηχανισμό επίλυσης διαφορών για την οριοθέτηση, κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος για την απόφαση της διαιτησίας και την ΑΟΖ –ΥΦΑΛΟΚΡΙΠΊΔΑ που θα μας αποδοθεί.}}

Νομοθετικό πλαίσιο

Επικυρώσεις από την Ελλάδα έστω και με μεγάλες καθυστερήσεις.

Το 1958 έγινε η πρώτη συνδιάσκεψη για το δίκαιο της θάλασσας στη Γενεύη της Ελβετίας και υπεγράφησαν οι παρακάτω τέσσερες συμβάσεις με τη συμμετοχή 86 κρατών.

1) Σύμβαση για την Αιγιαλίτιδα Ζώνη και Συνορεύουσα Ζώνη,

2) Σύμβαση για την Υφαλοκρηπίδα,

3) Σύμβαση για την Ανοιχτή Θάλασσα,

4) Σύμβαση για την Αλιεία και την Προστασία των Ζώντων Οργανισμών της Ανοιχτής Θάλασσας

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα μαζί με άλλα κράτη ΔΕΝ επικύρωσαν τις τέσσερες συμβάσεις του 1958.

Το 1960 έγινε η δεύτερη συνδιάσκεψη πάλι στη Γενεύη

Το 1972 «μόλις» έσπευσε !!!!!!!! η Ελλάδα να επικυρώσει την σύμβαση και μόνο για την υφαλοκρηπίδα αφού αντελήφθη το παιχνίδι της Τουρκίας με την υφαλοκρηπίδα

Το 1977 δεν πέρασε ούτε χρόνος από την ελληνοτουρκική κρίση του 1976 και τον Ιούνιο του 1977 φέρνει τον :

«ΝΟΜΟΣ ΥΠ’ APIΘ. 786/ΦΕΚ Α΄101/21 ΙΟΥΝΙΟΥ 1978

Περί κυρώσεως της εν Αθήναις την 24 Μαΐου 1977 υπογραφείσης συμφωνίας μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας και της Ιταλικής Δημοκρατίας «περί της οριοθετήσεως των ζωνών της υφαλοκρηπίδος των ανηκουσών εις εκάστων των δυο κρατών» Δεν υπήρχε ο όρος της ΑΟΖ τότε.

Το 1973 στην Ν Υόρκη κήρυξε της εργασίες της η τρίτη συνδιάσκεψη για το δίκαιο της θάλασσας ,συνεχίστηκε στο Καράκας της Βενεζουέλας και το 1982 μετά από εννέα χρόνια συμφωνήθηκε στο Montego Bay της Τζαμάικας η συμφωνία για το δίκαιο της θάλασσας.

United Nations Convention on the Law in the See (UNCLOS)

Το 1994 και στις 16/ Νοεμβρίου έγινε επικύρωση και από το 60ο κράτος της συνθήκης όπως προβλέπεται και από το άρθρο 308 και ετέθη η σύμβαση σε ισχύ η οποία περιλαμβάνει 320 άρθρα, και καλύπτει όλα τα θέματα σχετικά με την Θάλασσα.

Το 1995 στις 23/ Ιουνίου η «αφυπνισθείσα» Ελλάς με τον Νόμο 2321/1995 ΦΕΚ 136/ Α/23-6/95 επικύρωσε την UNCLOS Ύστερα από 13 χρόνια!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

Το 2020 και στις 9/ Ιουνίου πάλι η «αφυπνισθείσα» Ελλάς έσπευσε να συμφωνήσει ΑΟΖ με την Ιταλία ακριβώς ίδια με την συμφωνία του 1977 για την υφαλοκρηπίδα.

Ακόμα και τώρα:

δεν έχουμε επεκτείνει την αιγιαλίτιδα ζώνη μας στα 12 μίλια,

δεν έχουμε ορίσει την συνορεύουσα ζώνη μας

και δεν έχουμε ανακηρύξει ,εκτός από την Ιταλία πρόσφατα και υπό την πίεση των γεγονότων, ΑΟΖ με κανένα από τα έξι κράτη που γειτνιάζουμε .

(ΥΓ1) Η μία φράση του Περικλή, όπως τη μαρτυρεί ο Θουκυδίδης : «μέγα γάρ τὸ τῆς θαλάσσης κράτος………»

(ΥΓ2) Είναι ένα κείμενο, μια ενημέρωση, απλουστευμένη για τους μη γνωρίζοντες, αλλά καθόλου απλοϊκή και με βάση τα νομικώς κρατούντα διεθνώς.

Βιβλιογραφία:

United Nation Convention of the Law in the Sea (UNCLOS 1982)

ΝΟΜΟΣ ΥΠ’ APIΘ. 786/ΦΕΚ Α΄101/21 ΙΟΥΝΙΟΥ 1978 (Περί Υφαλοκρηπίδας)

Συμφωνία ΑΟΖ Ελλάδος-Ιταλίας (Διαρρεύσασα και μη εισέτι επικυρωμένη από κανένα συμβαλλόμενο μέρος)

Mediterranean Pilot vol.VI

Βικιπαιδεία (αν και αυτή δεν ενδείκνυται)