Ο δρόμος για την Άγκυρα περνάει από το Πεκίνο;

Της Άντας Καλλιτέρη.

Για χρόνια, η Ελλάδα αποτελεί τον πιο πιστό υποστηρικτή της Ευρωπαϊκής πορείας της Τουρκίας. Όσες κυβερνήσεις κι αν έχουν αλλάξει στην Ελλάδα την τελευταία δεκαπενταετία, η συγκεκριμένη πολιτική[1] παραμένει ίδια καθώς έχει επικρατήσει η άποψη ότι οι καλές σχέσεις μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας μπορούν να διασφαλιστούν μόνο μέσα στους Ευρώ-Ατλαντικούς θεσμούς, και ειδικά την Ευρωπαϊκή Ένωση. Φυσικά, η βασική προϋπόθεση για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας είναι η εναρμόνισή της με ορισμένα προαπαιτούμενα: αφενός, τα Κριτήρια της Κοπεγχάγης, και αφετέρου, την επίλυση των «υπαρξιακών» διαφορών της με άλλα κράτη- μέλη. Δυστυχώς για την Ελλάδα, η Τουρκία υπό τον Erdogan, όχι μόνο απομακρύνεται συνεχώς από τους στόχους αυτούς, αλλά παράλληλα προσεγγίζει τους ανταγωνιστές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το Ευρωπαικό όνειρο

Με τα σημερινά δεδομένα, η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας φαίνεται μάλλον ως μία μη βιώσιμη προοπτική. Πλέον, υπάρχουν αρκετές φωνές στην Ευρώπη[2] που θεωρούν ότι η Τουρκία δεν έχει θέση στην ένωση, καθώς κοινωνικά και οικονομικά απέχει πολύ από τα Ευρωπαϊκά κεκτημένα. Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα δεν διστάζει να σταθεί απέναντι στις Βρυξέλλες σε ορισμένα κρίσιμα ζητήματα, όπως για παράδειγμα το Συριακό. Ακόμα χειρότερα, η Τουρκική ηγεσία είναι διατεθειμένη να συνεργαστεί στενά με τη Ρωσία, τον πιο άμεσο ανταγωνιστή των Ευρωπαϊκών συμφερόντων. Το τελικό χτύπημα ήταν ίσως η στροφή της Τουρκίας προς την Κίνα. Για ένα μεγάλο διάστημα, υπήρχαν έντονες ανησυχίες ότι η Τουρκία θα αρχίσει να συνεργάζεται με την Κίνα μέσω του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης. Τελικά, η προσέγγιση θα υλοποιηθεί μέσω της Πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος».

Οι σχέσεις με την Κίνα

Με μία πρώτη ματιά, η συνεργασία Άγκυρας και Πεκίνου είναι επωφελής και για τις δύο πλευρές[3]. Για την Κίνα, η θέση της Τουρκίας επιτρέπει την πολύ ταχύτερη πρόσβαση στα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο. Ταυτόχρονα, η στροφή της Τουρκίας προς την ανατολή σημαίνει την απώλεια ενός κρίσιμου στρατηγικού εταίρου για τη δύση. Για την Τουρκία, το άνοιγμα προς τις συνεχώς αναπτυσσόμενες αγορές της Ασίας επιλύει το πρόβλημα της αποστασιοποίησης από την Ευρώπη. Επιπροσθέτως, η συνεργασία με την Κίνα δεν συνοδεύεται από τις πρόσθετες απαιτήσεις όσον αφορά στη δημοκρατία και τα δικαιώματα. Από την άλλη, υπάρχουν εκείνοι που προειδοποιούν ότι αυτή η σχέση δεν είναι τόσο ισορροπημένη. Για παράδειγμα, η ανάπτυξη των οικονομικών δεσμών ωφελεί εμφανώς την Κίνα, με την Τουρκία να βρίσκεται σε μειονεκτική θέση όσον αφορά στο εμπορικό ισοζύγιο και τις επενδύσεις[4]. Πέραν τούτου, υπάρχουν κάποιες ουσιαστικές διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών, όπως αυτή που αφορά στους Ουιγούρους[5]. Αυτή τη στιγμή, η Τουρκική ηγεσία εμφανίζεται διστακτική- ο Erdogan ελπίζει να λάβει τις διαβεβαιώσεις που χρειάζεται κατά τη συνάντησή του με τον Πρόεδρο Xi Jinping τον Ιούλιο[6].

Το νέο διεθνές τοπίο

Σύμφωνα με ορισμένες απόψεις, η συμμετοχή της Τουρκίας στην BRI είναι μάλλον ανησυχητική για την Ελλάδα. Επίσης, αρκετοί θεωρούν ότι και η συμμετοχή της Ελλάδας στην BRI είναι αντίθετη με τα εθνικά συμφέροντα. Εντούτοις, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με συγκεκριμένες αλλαγές στις διεθνείς ισορροπίες. Καλώς ή κακώς, οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται λιγότερο[7] για την κατάσταση στην Ευρώπη. Ο Πρόεδρος Trump δεν κρύβει τη δυσαρέσκειά του με το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς να λάβει κανείς υπόψη το πόσο γρήγορα τείνει να αλλάζει στάση σε θέματα διεθνούς ενδιαφέροντος. Από την άλλη, η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να οδεύει προς βαθύτατη κρίση. Η συνεργασία κρατών- μελών σε ζητήματα ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής ήταν ήδη αναιμική. Με την άνοδο των Ευρωσκεπτικιστών, είναι πολύ πιθανόν να παρατηρηθούν όλο και περισσότερες αποκλίσεις μεταξύ των εταίρων. Είναι, λοιπόν, αβέβαιο το κατά πόσο η Ελλάδα θα λάβει ουσιώδη στήριξη από τη δύση έναντι των συνεχιζόμενων προκλήσεων από την Τουρκία. Αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι η συμμετοχή στην ΕΕ δεν είναι κρίσιμη για την Ελλάδα. Αντιθέτως, η Αθήνα οφείλει να αγωνιστεί για να διασφαλίσει την επιβίωση, αν όχι εμβάθυνση, της Ευρωπαϊκής συνεργασίας.

Συμπέρασμα

Μολαταύτα, είναι ωφέλιμο για την Ελλάδα να διατηρεί στενές σχέσεις με δυνάμεις πέρα των παραδοσιακών της συμμάχων. Με αυτό το σκεπτικό, η συμμετοχή των δύο γειτόνων στη BRI ίσως αποτελεί ευκαιρία για την Αθήνα. Η Τουρκία προφανώς θα επιθυμούσε να διαδραματίζει ρόλο ρυθμιστή στις υποθέσεις της ευρύτερης Βαλκανικής και της Ελλάδας. Επειδή είναι μάλλον απίθανο η Ελλάδα να αποκλείσει την Τουρκική παρουσία στην περιοχή, μία θετική σχέση με την Άγκυρα θα διευκολύνει την υλοποίηση των Ελληνικών στόχων. Ο διάλογος με την Τουρκία δεν μπορεί να ξεκινήσει από μηδενική βάση καθώς υπάρχει μία μακροχρόνια ιστορία διαφορών. Η Ελλάδα καλείται να προστατεύσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα και να προωθήσει μία ισορροπημένη επίλυση του Κυπριακού, και αυτά τα σημεία οφείλουν να αποτελούν κόκκινες γραμμές για κάθε Ελληνική ηγεσία. Εξαιτίας αυτού, η συνεργασία Αθήνας και Άγκυρας με βάση τα αναπτυξιακά έργα και τις εμπορικές σχέσεις είναι ενδεχομένως πιο εύκολη. Το Πεκίνο δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για να ελέγξει το πλαίσιο του διμερούς διαλόγου. Από τη μία, αυτό σημαίνει ότι η Αθήνα δεν πρέπει να περιμένει τη διαμεσολάβηση της Κίνας στα Ελληνοτουρκικά. Από την άλλη, η απουσία διαμεσολαβητή σημαίνει την ανεξαρτησία των δύο γειτόνων να επιλέξουν το ποια θα είναι τα σημεία σύγκλισης. Και παρά το γεγονός ότι η Τουρκία δεν έχει αποδειχθεί ο πιο σταθερός συνομιλητής της Ελλάδας, τα δύο κράτη έχουν στο παρελθόν καταφέρει να συνυπάρξουν- αν όχι απολύτως αρμονικά, τουλάχιστον χωρίς συνεχή ένταση.

Η Αντα Καλλιτέρη, είναι πτυχιούχος του Τμήματος Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών, Πάντειο Πανεπιστήμιο

new-economy.gr

Τίτλος-υπότιτλοι:new-economy.gr.

 

 

 


 

[1] https://www.mfa.gr/exoteriki-politiki/i-ellada-stin-ee/exoterikes-sheseis-dievrinsi.html?page=1

[2] http://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20190307IPR30746/parliament-wants-to-suspend-eu-accession-negotiations-with-turkey

[3] https://www.dailysabah.com/op-ed/2019/05/16/pros-and-cons-of-belt-and-road-initiative-implications-for-turkey

[4] https://www.mei.edu/publications/chinas-belt-and-road-initiative-bri-and-turkeys-middle-corridor-win-win-cooperation

[5] https://asia.nikkei.com/Spotlight/Belt-and-Road/China-ramps-up-pressure-on-Turkey-over-Uighur-policy2

[6] https://www.dailysabah.com/diplomacy/2019/06/03/heavy-diplomatic-traffic-ahead-for-erdogan

[7] https://www.ft.com/content/9933782a-5465-11e9-91f9-b6515a54c5b1

  •  
    20
    Shares
  •  
  •  
  • 20
  •