Οι τέσσερεις εποχές αποξένωσης και ο ερχομός του μετανθρώπου

Του Κωνσταντίνου Παπαδόπουλου

Σήμερα που έπινα τον καφέ μου σε ένα λαικό καφενείο και ρέμβαζα μετά το διάβασμα της κυριακάτικης εφημερίδας σκέφτηκα κάτι που το θεώρησα αξιοσημείωτο. Ότι έχουμε την τάση να κάνουμε λόγο για τις 4 βιομηχανικές επαναστάσεις προφανώς γιορτάζοντας τον όλο και στενότερο γάμο μας με τις μηχανές. Αλλά ουδέποτε έπεσε στην αντίληψη μου ότι θελήσαμε να θυμηθούμε τις σταδιακές φάσεις του διαζυγίου μας με τη φύση (και με τους συνανθρώπους μας). Κάθισα λοιπόν και έγραψα στον υπολογιστή μου μόλις επέστρεψα σπίτι αυτές τις σκόρπιες σκέψεις μονοκοπανιά, χωρίς κανένα διάλειμμα. Αν σας φανούν ρομαντικές και λίγο νεολουδίτικες συγχωρέστε με. Αν πάλι σας αρέσουν πέστε το μου γιατί με λίγη ενθάρρυνση ίσως να συνεχίσω αυτό το κείμενο.

H πρώτη εποχή αποξένωσης από τη φύση προφανώς ήταν η αστικοποίηση μεγάλων πληθυσμών σε όλες τις χώρες του πλανήτη. Συνέβηκε στη διάρκεια της 1ης και 2ης βιομηχανικής επανάστασης. Κάποιοι ανταλάσσουν την ομορφιά της φύσης με την ασφάλεια της πόλης. Περισσότεροι καταφτάνουν στις πόλεις με τη φαντασίωση του εύκολου πλουτισμού που έχει γίνει το μεγάλο δόλωμα. Η τεχνολογία υπόσχεται μια όχι μακρινή μελλοντική ουτοπία που όλα τα προβλήματα θα έχουν λυθεί. Η 1η βιομηχανική επανάσταση αφορούσε την εκβιομηχάνιση της παραγωγής και η 2η τη μαζικοποίηση της με τη χρήση του ηλεκτρισμού.

Η δεύτερη εποχή αποξένωσης από τη φύση ξεκίνησε όταν δημιουργήθηκαν ο κινηματογράφος και το ραδιόφωνο ενώ έφτασε στο απόγειο της όταν μαζικοποιήθηκε η τηλεόραση. Ο άνθρωπος αρχίζει τότε να αιχμαλωτίζεται από την κινούμενη εικόνα, από την ωραιοποιημένη μίμηση της φύσης. Να βλέπει τις συγκρούσεις καουμπόυδων και Ινδιάνων στην Άγρια Δύση από τον καναπέ του διαμερίσματος του. Η εποχή αυτή αντιστοιχεί χρονικά στη διάρκεια της 2ης και της 3ης βιομηχανικής επανάστασης. Η 3η βιομηχανική επανάσταση είχε σαν χαρακτηριστικά την αυτοματοποίηση της παραγωγής και την εισαγωγή των ηλεκτρονικών υπολογιστών.

Η τρίτη εποχή αποξένωσης είναι αυτή που ζούμε από τη στιγμή της εμφάνισης των κινητών και του διαδικτύου. Ίσως το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της είναι ότι αιχμαλώτισε τους νέους του πλανήτη καρφώνοντας τους μπροστά στις οθόνες ακόμη και όταν περπατούσαν. Τα εργαλεία αποξένωσης από τη φύση βρίσκονταν πλέον στις τσέπες και τις τσάντες μας αλλά συχνότερα στα χέρια μας. Οι συνομιλίες δεν χρειαζόντουσαν καν τη χρήση των φωνής, το πληκτρολόγιο στο sms ή στο chat room τις αντικατέστησε. Η στεναχώρια ή το γέλιο που άλλοτε μοιραζόντουσαν στα πλαίσια της παρέας αντικαταστάθηκαν από τα εικονίδια των smilies. Νομίζω μάλιστα πως σε σημαντικό ποσοστό των νέων αυτό που λέμε σπίτι ή αυτό που λέμε οικογένεια ή ακόμη αυτό που λέμε πατρίδα υποσυνείδητα ταυτίστηκε με το διαδίκτυο και πιο συγκεκριμένα με τις κοινότητες μέσα στο διαδίκτυο ή ακόμη και με τον ωκεανό των πληροφοριών.
Η τρίτη εποχή αποξένωσης από τη φύση πορεύτηκε παράλληλα με το τελικό στάδιο της 3ης βιομηχανικής επανάστασης αλλά οδεύει στο τέλος της καθώς έρχονται νέες ασύλληπτες αλλαγές.
Η τέταρτη εποχή αποξένωσης όπως όλα δείχνουν ξεκινάει με δυο τεχνολογικά άλματα και ένα πολιτικοκοινωνικό. Η εισαγωγή της τεχνητής νοημοσύνης στην παραγωγή που θα φέρει την 4η βιομηχανική επανάσταση είναι το πρώτο της χαρακτηριστικό. Η τεχνολογία 5G και η ραγδαία ψηφιοποίηση μεγάλων τομέων της ζωής είναι το δεύτερο. Το πολιτικοκοινωνικό μοντέλο που θα συνοδεύει αυτές τις ραγδαίες αλλαγές δυστυχώς φαίνεται ότι θα βασίζεται στην κοινωνική αποστασιοποίηση, στην κατάλυση αστικών ελευθεριών και της ίδιας της δημοκρατίας, στον ψηφιακό έλεγχο όλων των ανθρώπων μέσω του Μεγάλου Αδελφού που θα χρησιμοποιεί από κάμερες μέχρι αλγορίθμους για να παρακολουθεί τα πάντα. Τεχνολογικός νεοφεουδαρχισμός θα πρέπει να αποκαλείται.

Ισχυρίζομαι πως η αποξένωση από τη φύση και η σταδιακή δημιουργία τεχνολογικού περιβάλλοντος στις ζωές μας έφερε και την αποξένωση μεταξύ των ανθρώπων. Αυτό είναι βασική διαπίστωση που την έχουν βιώσει ήδη αρκετές γενιές ανθρώπων είτε συνειδητά, είτε ασυνείδητα. Αρχικά με την ήπια κοινωνική αποξένωση που δημιουργούσε η εξάρτηση από την τηλεόραση και στη συνέχεια με την αφόρητη αποξένωση που δημιούργησαν οι ατελείωτες ώρες στο διαδίκτυο, στις οθόνες των κινητών και στα βίντεογκέιμς.
Δεν είναι τυχαίο πως η ραγδαία αύξηση της πώλησης αγχολυτικών, ηρεμιστικών και αντικαταθλιπτικών φαρμάκων ξεκινάει από τη δεκαετία του 90. Δηλαδή από τη δεκαετία που διαδόθηκαν τα κινητά και το ίντερνετ. Και από τότε οι ρυθμοί της αυξάνονται εκθετικά. Το ίδιο φυσικά ισχύει και με τη διάδοση των ναρκωτικών.
Επειδή η φύση όμως δεν είναι μόνο έξω μας αλλά βρίσκεται και μέσα μας η αντικατάσταση του ζωντανου φυσικού περιβάλλοντος με νεκρό μηχανιστικό σηματοδοτεί και την αποξένωση με το ίδιο μας το σώμα, τον οργανισμό μας και τη νοημοσύνη του. Δεν είναι τυχαίο πως κάθε νεότερη γενιά είναι πιο εκφυλισμένη σε σωματική αντοχή και πιο ευάλωτη από τις προηγούμενες. Ακόμη και οι αισθήσεις φαίνεται να αμβλύνονται από γενιά σε γενιά. Για να μην μιλήσω για την απλή χαρά της ζωής που ένοιωθαν οι παλιοί και στις δικές μας γενιές έχουν εξαφανίσει η μοναξιά και το άγχος.
Ακόμη και οι τροφές, το νερό και ο αέρας που αναπνέουμε, κάθε χρόνο επιβαρύνονται περισσότερο από βιομηχανικά δηλητήρια. Και εδώ ας προσθέσω ένα ακόμη χαρακτηριστικό που δυστυχώς φαίνεται ότι μας φέρνει η τέταρτη εποχή αποξένωσης. Αναφέρομαι στα μεταλλαγμένα τρόφιμα και στην εξάλειψη των παραδοσιακών καλλιεργειών. Η διατροφή του πλανήτη ίσως σε λίγες δεκαετίες να εξαρτάται από το λόμπυ των μεγάλων βιοτεχνολογικών εταιρειών. Τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα σε συνδυασμό με τα γενετικά τροποποιημένα φάρμακα, πιχι τα εμβόλια DNA και RNA, πλέον φέρνουν την τεχνολογία μέσα μας και σκοτώνουν τη φύση.

Το ερώτημα που φυσικά τίθεται είναι αν το κίνημα του μετανθρωπισμού γίνει η κυρίαρχη ιδεολογία στους Ελίτ του πλανήτη, στη διάρκεια της 4ης βιομηχανικής επανάστασης. Και συμπληρώνεται με τα αν οι απόγονοι μας στις ερχόμενες γενιές θα είναι άνθρωποι η μετάνθρωποι. Προσέξτε, δεν αναφέρομαι μόνο στην πιθανότητα να αποκτήσουμε μηχανικά μέλη και να μετατραπούμε σωματικά σε υβρίδια ανθρώπου και ρομπότ. Ούτε αποκλειστικά στο ενδεχόμενο του επανασχεδιασμού του γενετικού μας κώδικα από κέντρα μεγάλων συμφερόντων. Ούτε στο σενάριο να ζούμε τις περισσότερες ώρες μέσα στον κυβερνοχώρο που περιέγραψε πρώτος ο κυβερνοπάνκ συγγραφέας Γουίλιαμ Γκίμπσον. Αλλά και στη σημαντική πιθανότητα, όχι μόνο η εξωτερική ζωή μας αλλά και η ίδια η βούληση, η φαντασία και τα συναισθήματα μας να ελέγχονται από την τεχνητή νοημοσύνη.
Και συνεπώς το επόμενο ερώτημα είναι αν όλοι επιθυμούμε μια τέτοια εξέλιξη ή αν ήρθε η ώρα κάποιοι να ορίσουμε και να διεκδικήσουμε κόκκινες γραμμές.

Photo by Andy Kelly on Unsplash

new-economy.gr