Πως η Γερμανία «άλλαξε» τα φώτα σε ΕΚΤ και εταίρους

Του Θεόδωρου Σεμερτζίδη

Λένε πως η κρίση δημιουργεί ευκαιρίες, αρκεί κάποιος να έχει την διορατικότητα να τις δει και την ικανότητα να τις εκμεταλλευτεί. Τί γίνεται όμως στην περίπτωση όπου και διορατικότητα και ικανότητα πραγματοποιούνται μέσω όχι και τόσο θεμιτών μέσων; Όταν μάλιστα καταπατείται, το ηθικό μέρος της ισοτιμίας και ισονομίας μεταξύ εταίρων;

Βέβαια, στον άκρατο καπιταλισμό του οποίου αποτέλεσμα ήταν η κρίση του 2008, όλα επιτρέπονται, ειδικά όταν τα κέρδη ιδιωτικοποιούνται, και οι ζημίες κρατικοποιούνται, αδιαφορώντας για τις συνέπειες αλλά και το κόστος αυτών. Παρά το γεγονός, ότι ο πακτωλός των χρημάτων των κεντρικών τραπεζών σε ΗΠΑ, Ευρώπη, και Ιαπωνία κατάφεραν να περιορίσουν τις ζημιές οδηγώντας σε ανάπτυξη την παγκόσμια οικονομία, παρόλα αυτά στην Ευρώπη η ανάπτυξη δείχνει να τίθεται σε αμφισβήτηση, κυρίως λόγω του ότι τα τρισεκατομμύρια που δόθηκαν από την ΕΚΤ, κατευθύνθηκαν κυρίως προς γερμανικές εταιρείες, οδηγώντας τις περισσότερες ευρωπαϊκές οικονομίες σε διόγκωση των προβλημάτων τους.

Τα γεγονότα

Το 2008 η χρηματοπιστωτική κρίση βρήκε απροετοίμαστες, όπως ήταν φυσικό, τις περισσότερες οικονομίες του πλανήτη, με τις κεντρικές τράπεζες να διοχετεύουν τρισεκατομμύρια προκειμένου να σώσουν τις τράπεζες, ώστε να αποφευχθεί μια βαθύτερη ύφεση. Κι εάν εκ των υστέρων μπορούμε να πούμε ότι έπραξαν σωστά Fed και BOJ, το ίδιο δεν μπορεί να ειπωθεί και για την ΕΚΤ. Κι αυτό διότι είτε από λάθος υπολογισμούς, είτε από παρασκηνιακές πιέσεις, τα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης δεν κατευθύνθηκαν, αλλά ούτε κατανεμήθηκαν όπου υπήρχε σοβαρό πρόβλημα.

Για παράδειγμα, οι αγορές ομολόγων ήταν απλόχερες προς τις γερμανικές εταιρείες, οι οποίες έβρισκαν με αυτό τον τρόπο φθηνή χρηματοδότηση προκειμένου να προβούν σε παραγωγικές επενδύσεις και να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό, ενώ ήταν περιορισμένες έως καθόλου σε εταιρείες άλλων οικονομιών της ευρωζώνης, όπως για παράδειγμα αυτή της Ελλάδας, αναγκάζοντας τες να δανειστούν με υψηλότερο επιτόκιο, και ουσιαστικά να τις θέσει εκτός ανταγωνισμού, αυξάνοντας την ανεργία της ελληνικής οικονομίας.

Εξάλλου, η πολιτική του σκληρού ευρώ κάτω υπό αυτές της συνθήκες, δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει αναπτυξιακά για τις πιο αδύναμες οικονομίες, όπως αυτές του Νότου.

Η εκμετάλλευση

Ακόμη και σήμερα, η νομισματική πολιτική της ΕΚΤ διχάζει τους οικονομολόγους, κι αυτό διότι χρειάστηκε να ξοδέψει πάνω από €2,1 τρισ. από το 2008 έως και σήμερα, χωρίς να καταφέρει και σπουδαία πράγματα τόσο όσο αφορά τον πληθωρισμό, αλλά όσο αφορά και την σταθερότητα και την υγιεί ανάπτυξη. Πολλές φορές ο κ. Draghi δέχθηκε επικρίσεις σχετικά με τον τρόπο που η κεντρική τράπεζα διοχετεύει τα χρήματα της ποσοτικής χαλάρωσης, κυρίως σε μη αναπτυξιακές κατευθύνσεις.

Εάν σκεφτούμε πως η Γερμανία ασκεί σημαντική επιρροή στην κεντρική τράπεζα, τότε δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε πως κατάφερε εις βάρος των υπόλοιπων χωρών της ευρωζώνης να θέσει προς ιδίων όφελος την νομισματική πολιτική της ΕΚΤ, βγαίνοντας ισχυρότερη από την κρίση, όπως θα δούμε ευθύς αμέσως.

Όπως παρατηρούμε στον παρακάτω πίνακα, από το 2008 έως και το 2016, το χρέος της Γερμανίας αυξήθηκε μόνον 3,2 ποσοστιαίες μονάδες, σε σχέση με τις υπόλοιπες μεγάλες οικονομίες της ευρωζώνης, όπως αυτές της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας, αλλά και της μικρότερης Πορτογαλίας η οποία υπέστη το μαρτύριο των μνημονίων μαζί με την Ισπανία, την Κύπρο, την Ιρλανδία και την Ελλάδα. Σύμφωνα με τον παρακάτω πίνακα, σημαντική αύξηση του δημοσίου χρέους καταγράφηκε στην Ισπανία, και στην Ιταλία, καθώς πλήγηκαν από το ισχυρό ευρώ, αλλά και από την μη ουσιαστική ωφέλεια από τα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης.

Πηγή στοιχείων: www.tradingeconomics.com

Το κόλπο των χαμηλών επιτοκίων

Μπορεί η πολιτική των χαμηλών επιτοκίων να αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη μιας οικονομίας, αλλά δυστυχώς στην Ευρώπη δεν λειτούργησε όπως θα έπρεπε κανονικά να λειτουργήσει, όπως για παράδειγμα στην αμερικανική οικονομία. Κι αυτό διότι, τα χαμηλά έως και μηδενικά επιτόκια της ΕΚΤ επέτρεψαν, και συνεχίζουν να επιτρέπουν, τα ευρωπαϊκά κράτη να δανείζονται από τις αγορές με μικρό σχετικά επιτόκιο, αλλά δεν οδήγησε στην πραγματική αντιμετώπιση του κύριου προβλήματος, δηλαδή αυτού του χρέους, συνεχίζοντας από μέρους τους τις αμαρτίες του παρελθόντος.

Αξίζει να δούμε στον παρακάτω πίνακα, τα επιτόκια με τα οποία δανείστηκε η Γερμανία από το 2007 έως και το 2017, ώστε να αντιληφθούμε πως κατάφερε να διατηρήσει σε χαμηλά επίπεδα το δημόσιο χρέος της, αλλά και μέσω των ενισχύσεων από την ΕΚΤ, να ενισχύσει την ανάπτυξη της οικονομίας της και την ανταγωνιστικότητα των εταιρειών της έναντι των υπόλοιπων ευρωπαϊκών. Συνολικά η Γερμανία μέσα σε δέκα χρόνια έχει δανειστεί από τις αγορές €1,871 τρισ., με μέσο επιτόκιο 1,68%!

Στοιχεία από https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/key_ecb_interest_rates/html/index.en.html, και https://www.deutsche-finanzagentur.de/en/institutional-investors/primary-market/auction-results/ 

Στο ποσό του δανεισμού υπολογίστηκαν ομόλογα ενός έτους και πάνω

*Μέσο επιτόκιο εκείνου του έτους

Ως αποτέλεσμα των παραπάνω, ήταν το γεγονός ότι ο γερμανικός προϋπολογισμός κατάφερε να είναι πλεονασματικός από το 2014 και μετά, όπως παρατηρούμε στον παρακάτω πίνακα, ενώ συνεχίζει να είναι ελλειμματικός στην Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία, και την Πορτογαλία.

Πηγή στοιχείων:www.tradingeconomics.com

Συμπέρασμα

Όπως γίνεται αντιληπτό από τα παραπάνω, τα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης τα οποία κόστισαν πάνω από €2,1 τρισ. στην ΕΚΤ (και κατ’ ουσίαν στους Ευρωπαίους φορολογούμενους), όχι μόνο δεν κατάφεραν να περιορίσουν τα πραγματικά αίτια της κρίσης του 2008 (δηλαδή το χρέος), αλλά απεναντίας τα έκρυψαν κάτω από το χαλί, αναδεικνύοντας την γερμανική οικονομία ισχυρότερη μεταξύ των υπόλοιπων ευρωπαϊκών, με το χειρότερο από όλα είναι ότι αυτό έγινε εις βάρος των ευρωπαϊκών λαών, οι οποίοι συνεχίζουν να πληρώνουν το κόστος της νομισματικής πολιτικής που επέβαλλε και συνεχίζει να επιβάλει με δανεικά χρήματα η Γερμανία.