Πανεπιστημιακό Άσυλο. Ενας αντίλογος που θα ενοχλήσει πολλούς!

του Ιωάννη Βανακάκη.

Αν οι λεγόμενες «μάγισσες» του Μεσαίωνα ζούσαν σε κάποιο άσυλο, ο Διαφωτισμός θα είχε έρθει νωρίτερα. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να το διαβάσεις κάποιος αυτό. Οι δύο βασικότεροι έχουν να κάνουν με τη λέξη «άσυλο». Αν, κατά τη μία ανάγνωση, είχαν έναν χώρο που μπορούν να παραμείνουν ανέγγιχτες από την «Ιερά Εξέταση», ή αν υπήρχε κάποιο «ίδρυμα φροντίδας ανίατων πνευματικών παθήσεων», στο οποίο θα ζούσαν ελεγχόμενα. Το βασικό πρόβλημα όμως σε όλο αυτό είναι όχι το τί ορίζουμε ως «άσυλο», αλλά τί όριζαν ως «μάγισσα» στον Μεσαίωνα.

Ακριβώς αυτό συμβαίνει και με την περίπτωση του Ασύλου στα ελληνικά πανεπιστήμια. Από το «εθιμικό δίκαιο», στο νομικό πλαίσιο, και από το νομικό πλαίσιο, στην «κατ’ έθος εφαρμογή», έχει περάσει σχεδόν ολόκληρη η ιστορία του ελληνικού κράτους σε ένα παράλληλο φιλμ, που παίζει παράλληλα με τα γεγονότα. Από τον κατ’ επιλογή ξυλοδαρμό των νέων που διαδήλωναν φορώντας «απρεπή» εγχώρια και όχι δυτικά καπέλα, στα μέσα του 19ου αιώνα (βλ. Σκιαδικά), μέχρι τα γεγονότα της Νομικής και του Πολυτεχνείου, και από τον Νόμο 1268/82, μέχρι σήμερα, το ζητούμενο που απασχολούσε κυρίως τον μέσο ενδιαφερόμενο είναι το «Ποιός δεν μπορεί να μπει και κάτω από ποιές συνθήκες μπορεί να “προσκληθεί” εντός των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων».

Στην πραγματικότητα, δύο είναι τα θεωρητικά πλαίσια που καθορίζουν το νόημα του Πανεπιστημιακού Ασύλου. Από τη μία είναι η υπόσταση του ίδιου του χώρου (που ίσως, ιδανικά, ανήκει σε μια άλλη εποχή). Η «ιερότητα» -με την πρώτη σημασία της λέξης- που διακωμωδείται ακόμη και από το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα του «έχω τόσα μόρια στις Πανελλαδικές και ό,τι κάτσει». Μια «ιερότητα» που έχει ίσως μείνει κάπου χαραγμένη βαθιά ως θεωρία σε τοίχους σχολών,τουλάχιστον Ανθρωπιστικού προσανατολισμού. Και αυτή δεν είναι άλλη από την ουσία του έργου το οποίο καλούνται να τελέσουν οι διδάσκοντες, να μετέχουν οι διδασκόμενοι, και να επικουρούν οι εργαζόμενοι. Μπορεί όλα αυτά να μυρίζουν κάπως φορμόλη στην ανάγνωση, μόνο όμως αν τα βλέπει κανείς μέσα από το πρίσμα του αναχρονισμού. Στην πραγματικότητα είναι λίγο πιο μπροστά από τον καιρό μας, αν καταφέρουμε να αποδεσμευτούμε από την τυπολατρία και τους τυπολάτρες.

Το δεύτερο πλαίσιο που καθορίζει το Άσυλο είναι η προστασία της εκπαιδευτικής λειτουργίας από όποιον θα μπορούσε να επιζητά[;] την παρεμπόδισή της. Και αυτή είναι μια μεγάλη συζήτηση για το αν αυτός ο «κάποιος» βρίσκεται εντός ή εκτός των τειχών. Ποιός είναι ο «εχθρός» της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών; Είναι ο καταληψίας της πλάκας, ο φερόμενος ως παραβάτης του νόμου που αναζητά καταφύγιο ή λημέρι, ο φοβικός διδάσκων προς οτιδήποτε «ομιλεί διαφόρως των Αριστοτελικών», το εκπαιδευτικό σύστημα όταν απαξιώνει την ίδια την Παιδεία; Στην ουσία όλοι τους.

Ως προς το περιεχόμενό του, το άρθρο 64 του διυπουργικού νομοσχεδίου, που αφορά την κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου,δεν προσδιορίζει τίποτα συγκεκριμένο για όλα τα παραπάνω. Το ζητούμενο δεν είναι η «εξομοίωση του πανεπιστημιακού campus με οποιονδήποτε δημόσιο χώρο», αλλά η ίδια η ύπαρξή του. Μήπως τελικά βάζουμε μπροστά το θέμα του Ασύλου, για να σκεπάσουμε άλλα ουσιαστικά προβλήματα των ελληνικών δημόσιων πανεπιστημίων; Γιατί, για όλα τα παραπάνω, δεν αρκεί απλά η διατύπωση της «εξίσωσης με τους δημόσιους χώρους», ούτε και η αοριστία της «κάποιας αρμόδιας αρχής που εκτελεί τις από τον νόμο οριζόμενες αρμοδιότητές της».

Για να εντοπίσει κανείς τη ρίζα των προβλημάτων των ελληνικών δημόσιων πανεπιστημίων, μπορεί να μιλήσει για σύνδεσή τους με την αγορά εργασίας, για εξορθολογισμό των κρατικών επιχορηγήσεων, για ιδιωτικά ανοίγματα, για πολλά και διάφορα, μικρά ή μεγάλα, ιδεολογικά ή τεχνοκρατικά… Όλα τα παραπάνω έχουν μία κοινή προέλευση: Την απομάκρυνση των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων από την ίδια την (τοπική και ευρύτερη) κοινωνία. Όταν το μόνο που μας απασχολεί είναι η κίνηση της αγοράς ακινήτων με την ενοικίαση σπιτιών στους φοιτητές, ή η χρονική απομάκρυνση της προσθήκης ενός ακόμη ατόμου στη λίστα των ανέργων, τότε κάπου υπάρχει λάθος.

Συμπληρωματικά έρχονται και άλλες νευρώσεις: Το «ταμπού» του πτυχίου της ανώτατης εκπαίδευσης, η αλλαγή τίτλου και status των ανώτερων τεχνολογικών ιδρυμάτων, ως φετίχ, η νοοτροπία πίσω από την οικογενειακή αναφορά των γονιών σε στυλ «Περάσαμε! Νομική τάδε! Θα γίνουμε Δικηγόροι!», τα -για παράδειγμα- 20+ τμήματα που για το ελληνικό δημόσιο βγάζουν κάθε χρόνο απελπισμένες φουρνιές ΠΕ02 – φιλολόγων, χωρίς την ίδια κατάρτιση, ή χωρίς ακόμη, σε κάποια από αυτά τα τμήματα, οδηγό σπουδών που να περιλαμβάνει φιλολογικές ειδικεύσεις, είναι από μόνα τους μερικά από τα ζητήματα που «συλούν»την τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ελλάδα.

Είναι όλα τόσο μαύρα; Προφανώς και όχι. Προφανώς υπάρχουν παραδείγματα για το αντίθετο. Αλλιώς η τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν θα είχε επιβιώσει ως τώρα. Το μείζον ερώτημα όμως είναι, αν αυτά τα «παραδείγματα» μπορούν να τελέσουν το έργο τους ελεύθερα, προστατευόμενα από το ευρύτερο Νόημα του ασύλου. Την απάντηση σε αυτό, μπορούμε να τη μάθουμε περιμένοντας ως άλλοι ιατροδικαστές το θύμα να εκπνεύσει, ή μεταρρυθμίζοντας, κρατώντας στη βάση της Παιδείας τις αξίες του Ανθρωπισμού.

Στον Μεσαίωνα η αντιμετώπιση για τις φερόμενες ως «μάγισσες» ήταν απλή (έπειτα από την κωμικοτραγική τους δίκη): Είχαν το δικαίωμα, δεμένες στην πυρά, να ομολογήσουν την «αίρεσή» τους και να δεχθούν την ποινή του θανάτου στις φλόγες του εξαγνισμού, ή να μην ομολογήσουν και να εξαγνιστούν μέσα από τον θάνατό τους στη φωτιά. (Προφανώς και οι άλλες τεχνικές θανάτωσης είχαν το ίδιο σκεπτικό.) Όμως «μάγισσες» με τη σημασία που τους έδιναν, δεν υπήρξαν ποτέ στην πραγματικότητα. Από την άλλη, όλος αυτός ο σκοταδισμός που τις κυνηγούσε, και συντηρούσε την ύπαρξή του μέσα και από αυτό τον φόβο, υπήρξε και έμενε κραταιός, καθυστερώντας και πολεμώντας παράλληλα την πνευματική εξέλιξη του ανθρώπου.

Ιωάννης Βανακάκης

Υπ. Διδάκτωρ Φιλολογίας

new-economy.gr

Τίτλος-υπότιτλοι:new-economy.gr. Αυθεντικός τίτλος. Πανεπιστημιακό Άσυλο: Κυνηγώντας μάγισσες και άλλες νευρώσεις

Σημαντική σημείωση: Οι απόψεις του κειμένου διαφέρουν (ενδεχομένως σημαντικά) από εκείνες του new-economy.gr και εκφράζουν αποκλειστικά τις απόψεις του συγγραφέως.

  •  
    22
    Shares
  •  
  •  
  • 22
  •