Πώς ο Αντισθένης και ο Κλαούζεβιτς κρατώντας τη μήτρα αποδόσεων θα διαπραγματεύονταν φυσικό αέριο με Ισραήλ και Τουρκία

Του Νίκου Δενιόζου.

« Αρχή σοφίας ονομάτων επίσκεψις» διεκήρυττε ο Κυνικός φιλόσοφος Αντισθένης. Μια πασιφανής αλήθεια που όμως στις πλείστες των περιπτώσεων και στα πλαίσια μιας εσπευσμένης ανάδειξης δυναμικών και «δυναμικών» από παντός είδους δημοσιολογούντες, όχι κατ’ ανάγκη από ιδιοτέλεια, αφενός μεν διαστρεβλώνεται αλλά και δημιουργεί αυταπάτες και αποδρομή από την πραγματικότητα και το ρεαλισμό γενικότερα.

Το φυσικό αέριο στην Κύπρο

Αφορμή για τις παραπάνω σκέψεις, που εδράζονται στη ρήση του παππού Αντισθένη, (κάνοντας παράλληλα την υπόθεση εργασίας ότι η αρχή σοφίας επεκτείνεται σύμφωνα με την υποκειμενική μου θεώρηση, πέραν της εννοιολογικής προσέγγισης των θεμάτων που τίθενται στη βάσανο του προβληματισμού και στην περαιτέρω διερεύνηση συνθηκών, περιορισμών καθώς και στην ολιστική προσέγγιση), αποτέλεσαν οι συνεχείς ανακοινώσεις που βλέπουν το φως της δημοσιότητας μετά τις πρώτες ανακοινώσεις της Exxon Mobil για το βυθοτεμάχιο «Γλαύκος» της Κυπριακής Δημοκρατίας. Επιπλέον δε, σχεδόν καθημερινά γινόμαστε κοινωνοί ανακοινώσεων και δηλώσεων « ..ότι η τριμερής συνάντηση κορυφής Ελλάδας, Ισραήλ και Κύπρου για την υπογραφή διακρατικής συμφωνίας που αφορά τον αγωγό EastMed, που έλαβε χώρα την 20/3/2019 στο Τελ Αβίβ με την παρουσία του Aμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάικ Πομπέο , δημιουργεί προσδοκίες για τον μετασχηματισμό της περιοχής σε μεγάλο εξαγωγέα φυσικού αερίου και βασική πηγή τροφοδοσίας της Ευρώπης και επιβεβαιώνει ελπίδες για την υλοποίηση του φιλόδοξου σχεδίου ΕastMed, μέσω του οποίου η Ελλάδα θα ενισχύσει τον ρόλο της ως διαμετακομιστικού ενεργειακού κέντρου, τον οποίο εγκαινίασε με τον αγωγό ΤΑΡ».

Η μήτρα αποδόσεων

Ας προσδιορίσουμε όμως τη σταθερές και τις καταστάσεις του περιβάλλοντος του ζητήματος . Πρώτα απ’ όλα σταθερά είναι ότι το εν λόγω παίγνιο που λαμβάνει χώρα στη συγκεκριμένη χωρική ενότητα της ΝΑ Μεσογείου, είναι παίγνιο που συγκεντρώνει όλα τα χαρακτηριστικά ενός γεωοικονομικού παιγνίου όπου οι γεωπολιτικές διαστάσεις του που το καθιστούν μείζονος σημασίας, έχει τη μορφή μιας μήτρας αποδόσεων ( pay off matrix) και κατά συνέπεια αυτή δομή –διάρθρωση αναδεικνύει την ανάγκη για λήψη αποφάσεων που επηρεάζουν με τη σειρά τους τις συνιστώσες ανακατανομής γεωπολιτικής ισχύος του χώρου της ΝΑ Μεσογείου.

Και επειδή ο παππούς Αντισθένης μας βλέπει από ψηλά να διευκρινίσουμε ότι η γεωοικονομία σύμφωνα με τις επισημάνσεις του Edward Luttwak, αντικατοπτρίζει τη συνέχιση της ύπαρξης του συγκρουσιογενούς διεθνούς σκηνικού και της εκδήλωσης ανταγωνιστικών σχέσεων υπό το μανδύα του οικονομικού και εμπορικού ανταγωνισμού. Με άλλα λόγια, υπό γεωοικονομικούς όρους, ο συγκρουσιογενής χαρακτήρας του διεθνούς συστήματος ανάγεται πλέον στο επίπεδο χρήσης οικονομικών μέσων προς επίτευξη στρατηγικών σκοπών και το εθνικό συμφέρον υλοποιείται υπό τη συγκεκριμένη πραγματικότητα.

Με το βλέμμα του Κλαούζεβιτς

Παραφράζοντας περαιτέρω την κλασική ρήση του Carl Von Clausewitz, δύναται να λεχθεί ότι «η γεωοικονομία είναι, εν πολλοίς, η συνέχιση του αρχέγονου ανταγωνισμού μεταξύ των εθνών με νέα βιομηχανικά μέσα». Επίσης μια ακόμη σταθερά μπορεί να θεωρηθεί ότι η έκβαση του εν λόγω παιγνίου λαμβάνει χώρα σε συνθήκες περιορισμένης αβεβαιότητας και όχι σε συνθήκες βεβαιότητας, αφού όπως επισημάνθηκε πιο πάνω το διεθνές σκηνικό είναι συγκρουσιογενές και το ντεντερμινιστικό στοιχείο απουσιάζει. Επίσης άλλες σημαντικές σταθερές του προβλήματος είναι η διαχρονικά συνεχιζόμενη αναθεωρητική στάση της Τουρκίας. (Μάλιστα πριν από λίγες ημέρες ο Ερντογάν αμφισβήτησε και τον Εθνικό Εναέριο Χώρο –ΕΕΧ- διακηρύττοντας ότι αναγνωρίζει η Τουρκία έξι (6) ν.μ. και όχι τα δέκα(10)] καθώς και τα υφιστάμενα τεχνικοοικονομικά στοιχεία που σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να αγνοηθούν.

Τα δεδομένα στο μικροσκόπιο

Πιο συγκεκριμένα επισημαίνεται ότι από μόνα τους τα βυθοτεμάχια Γλαύκος και Αφροδίτη δεν αρκούν, έτσι ώστε να κατασκευασθεί τερματικός σταθμός υγροποίησης στην Κύπρο, αφού σύμφωνα με τους ειδήμονες μια τέτοια εγκατάσταση προϋποθέτει την ύπαρξη ποσοτήτων που υπερβαίνουν τα δέκα τρις κυβικά μέτρα, ενώ το κόστος μπορεί να υπερβεί τα δέκα δις δολάρια. Όμως η Αφροδίτη εμπεριέχει τέσσερα τρις κυβικά πόδια, ενώ ο Γλαύκος, σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, εμπεριέχει τρία έως οκτώ τρις κυβικά πόδια. Υπάρχουν 75% πιθανότητες  να βρεθούν πέντε τρις κυβικών ποδιών και 25% πιθανότητες να βρεθούν οκτώ τρις κυβικά πόδια, όπως καταθέτουν οι ειδικοί επιστήμονες.

Αναφορικά με τις καταστάσεις εξωτερικού περιβάλλοντος (S) αυτές μπορεί να είναι:
α) Η όδευση φυσικού αερίου μέσω υποθαλάσσιου αγωγού προς Τουρκία (S1) με πιθανότητα 10 %
β) Η κατασκευή του αγωγού East Med με 2000 χλμ. μήκος, με 6-7 δις ευρώ το κόστος κατασκευής του, ενώ η ποσότητα φυσικού αερίου που θα μπορούσε δυνητικά να μεταφέρει προς την Ιταλία ετησίως ανέρχεται στα 20 δις κυβικά μέτρα ( S2) με πιθανότητα 30%.
γ) Μεταφορά από Κύπρο του αερίου με αγωγό στις εγκαταστάσεις LNG της Αιγύπτου ( Ινκτού και Δαμιέττα) και από εκεί με πλοία στην Ευρώπη ( S3) με πιθανότητα 60%.
Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι υπάρχουν τρεις ομάδες εναλλακτικών στρατηγικών που θα υιοθετηθούν από τους δρώντες –παίκτες του γεωπολιτικού συμπλόκου της ΝΑ Μεσογείου συνδυαζόμενες με τις καταστάσεις του εξωτερικού περιβάλλοντος, που θα αναφερθούν στη συνέχεια και οι οποίες στρατηγικές εδράζονται:
α) στην έκβαση σύμφωνα με ένα απαισιόδοξο σενάριο (d1),
β) στην έκβαση σύμφωνα με ένα μετριοπαθούς βαθμού αισιοδοξίας σενάριο (d2) και
γ) στην έκβαση σύμφωνα με ένα πολύ αισιόδοξο σενάριο ,προς όφελος των δρώντων-παικτών (d3).

Λήψη απόφασης και Μήτρα

Σημειώνεται ότι οι δρώντες , λήπτες αποφάσεων είναι στην περίπτωσή μας η συμμαχική σύμπραξη Ελλάδος-Κύπρου –Ισραήλ στο προαναφερόμενο γεωπολιτικό σύμλοκο ( χωρίς να αποκλείεται και η συμμετοχή της Αιγύπτου αν και η τελευταία δεν ενδιαφέρεται όπως δείχνουν μέχρι στιγμής τα γεγονότα να συμμετάσχει στο project του East – Med, αφού το Κάιρο επιθυμεί να μετατραπεί το ίδιο στο νέο ενεργειακό κόμβο του εν λόγω γεωπολιτικού συμπλόκου). Επισημαίνεται ότι η ως άνω διατυπωθείσα υπόθεση στο σύνολό της, ουδόλως αφίσταται από ρεαλιστικές στρατηγικές επιδιώξεις των δρώντων –παικτών στη ΝΑ Μεσόγειο. Εφαρμόζοντας τη μεθοδολογία του κριτηρίου της προσδοκώμενης αξίας ( Εxpected Value) για κάθε εναλλακτική απόφαση , έχουμε τα  παρακάτω αποτελέσματα:

Από αυτά προκύπτει ότι ο προσδιορισμός της άριστης απόφασης επιτυγχάνεται με την υιοθέτηση της στρατηγικής d3. Ωστόσο θα πρέπει να επισημανθεί ότι καθίσταται αναγκαία η εξέταση των επιπτώσεων των μεταβολών των a priori πιθανοτήτων στις προτεινόμενες αποφάσεις και πως τις επηρεάζουν. Με άλλα λόγια η ανάλυση ευαισθησίας είναι μια περαιτέρω διαδικασία που δεν θα πρέπει να παραληφθεί.

Αβεβαιότητα

Ένα ακόμη στοιχείο που παρουσιάζει ενδιαφέρον στην ανάλυση που έγινε προηγουμένως , είναι αυτό της αξίας της τέλειας πληροφόρησης που καλείται και κόστος αβεβαιότητος, αφού έτσι γίνεται γνωστή στους δρώντες-παίκτες μια πρόσθετη προσδοκώμενη αξία που θα μπορούσαν να επωφεληθούν αν είχαν στη διάθεσή τους τέλεια πληροφόρηση για τις καταστάσεις του περιβάλλοντος. Αυτή προκύπτει ακολουθώντας τα εξής βήματα σύμφωνα με τα δεδομένα και τα ποσοτικά στοιχεία τα οποία έχουν προαναφερθεί. Η ύπαρξη τέλειας πληροφόρησης, σύμφωνα με την οποία υιοθετείται η άριστη στρατηγική και εκφράζεται ως εξής: Αν ισχύει η S1(State1 στον πίνακα) υιοθετείται η d1, αν ισχύει S2 υιοθετείται η d2 και αν ισχύει η S3 υιοθετείται η d3. Από αυτά προκύπτει η προσδοκώμενη αξία με πλήρη πληροφόρηση που υπολογίζεται πολύ απλά ως εξής: (0,1)(60) +(0,3)(120) +(0,6)(280) =210

Συμπέρασμα

Ενώ η προσδοκώμενη αξία χωρίς τέλεια πληροφόρηση, όπως προέκυψε προηγουμένως είναι 181. Άρα η αξία της τέλειας πληροφόρησης είναι 210-181=29. Τι σημαίνει στην ουσία λοιπόν αυτή η τιμή ; Σημαίνει ότι αν οι δρώντες-παίκτες έχουν τη δυνατότητα μέσω των συμμαχιών τους να αποκτήσουν και να επιτύχουν πρόσθετες πληροφορίες για τις συνθήκες του περιβάλλοντος με κατάλληλες διαδικασίες, θα εξετάσουν το ενδεχόμενο να επιβαρυνθούν με ένα κόστος μικρότερο από 29 χ.μ. ώστε να πετύχουν το στόχο αυτό.

Ο καθηγητής Ηλίας Κουσκουβέλης στο πόνημά του Θεωρία Απόφασης στον Θουκιδίδη, στο εδάφιο περί της χρησιμότητας των θεωριών απόφασης σελ. 79, αναφέρει μεταξύ των άλλων : «…Το .. πλεονέκτημα των θεωριών απόφασης στην ερμηνεία των γεγονότων είναι ότι η έμφαση δεν τίθεται στο γιατί, αλλά κυρίως στο πως έλαβε χώρα η απόφαση και , άρα το γεγονός. Ή διατυπωμένο διαφορετικά, το γιατί πάρθηκε μια συγκεκριμένη απόφαση συνδέεται από τις θεωρίες της απόφασης, κυρίως με το πώς πάρθηκε η απόφαση….». Συνεπώς τα παραπάνω εκτεθέντα και η μεθοδολογία που παρουσιάσθηκε αποπειράθηκε να προσεγγίσει με μια «ποσοτική» ματιά που σε καμιά περίπτωση δεν εξαντλείται , αυτό το τόσο επίκαιρο γεωοικονομικό με γεωπολιτικές διαστάσεις ζήτημα, διότι όπως είπε και ο Βίκτωρ Ουγκώ: «Μπορείς να προβάλλεις αντίσταση σ’ ένα στρατό που εισβάλλει, αλλά δεν μπορείς να αντισταθείς σε μια ιδέα που έχει ωριμάσει».

 

Δρ Νίκος Δενιόζος.

 

 

Τίτλοι-υπότιτλοι: new-economy.gr

Αυθεντικός τιτλος όπως εστάλη από τον συγγραφέα: Το Γεωoοικονομικό παίγνιο στη σκακιέρα της ΝΑ Μεσογείου ως πεδίο άσκησης λήψης αποφάσεων( Ας προσπαθούμε να είμαστε ρεαλιστές και όχι αιθεροβάμονες)

Photo by Neil Thomas on Unsplash

 

  •  
    56
    Shares
  •  
  •  
  • 56
  •