Αλέξανδρος Δρίβας: Μέση Ανατολή τώρα, ξεκινάει πόλεμος;

Εισαγωγή

Εδώ και πολλά χρόνια (τουλάχιστον τέσσερα) η Μέση Ανατολή έχει ταυτιστεί με το Ισλαμικό Κράτος της ISIS (ΙΚ). Η υποχώρηση του ΙΚ το οποίο απειλούσε με ένα κράτος-καρκίνωμα την περιοχή, έκανε αρκετούς στη Δύση να «πανηγυρίσουν». Για άλλη μια φορά, πιανόμαστε αδιάβαστοι κοιτώντας το δέντρο και όχι το δάσος. Το ΙΚ είναι ένα «μαύρο αερικό». Πάει παντού και μολονότι ήταν η πρώτη τρομοκρατική οργάνωση που διεκδίκησε έδαφος μέσω υβριδικού πολέμου, δεν του είναι απαραίτητο (ως κρατική οντότητα) για να συνεχίσει να δραστηριοποιείται.

Κάτι άλλο συμβαίνει στη Μέση Ανατολή και εξελίσσεται με διαφορετικούς ρυθμούς από την Αραβική Άνοιξη και μετά. Στη Δύση επιμένουμε πως η Μέση Ανατολή πρέπει να εκδημοκρατιστεί με βάση τον δυτικό τρόπο. Αυτό όμως μας θυμίζει μια υπέροχη ταινία και μια ακόμη πιο υπέροχη σκηνή. Το έργο «Καμμιά πατρίδα για μελλοθάνατους», με τον Χαβιέ Μπαρδέμ. Σε μια σκηνή αρκετά ανατριχιαστική, αφού εξηγήσει το αδιέξοδο στον συνομιλητή του σημαδεύοντάς τον με όπλο (Κάρσον στην ταινία) του απαντά στο επιχείρημα «ακολούθησα αξίες και κανόνες» το εξής κυνικό: «Αν οι αξίες και οι κανόνες που ακολούθησες σε έφεραν εδώ Κάρσον, τότε τι αξία είχαν;».

Η Μέση Ανατολή είναι πράγματι εδώ και δεκαετίες μια πατρίδα για μελλοθάνατους με τη διαφορά οτι πλέον, είμαστε κοντά στον κύριο σεισμό. Τί μας κάνει να το πιστεύουμε αυτό;

1. Το Ισραήλ είναι περικυκλωμένο πιο πολύ από ποτέ άλλοτε μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών.

Το πιο «απλό» σε ανάγνωση κράτος στην περιοχή, είναι το Ισραήλ καθώς η επιβίωσή του εξαρτάται από συγκεκριμένο δόγμα υψηλής στρατηγικής και ακολουθείται από το 1948. Ποιό είναι αυτό; Αποτροπή περιφερειακής ηγεμονίας στην περιοχή, οποιουδήποτε αραβικού ή μουσουλμανικού κράτους. Η κρίσιμη έννοια είναι η αποτροπή. Υπάρχουν είδη και είδη αποτροπών με πολλές ποικιλίες επίτευξης σε τακτικό επίπεδο. Το Ισραήλ έχει αναπτύξει όσο κανένα κράτος στον κόσμο (ίσως η Ρωσία πλέον να ομοιάζει σε αυτό) τον προληπτικό πόλεμο.
Ο προληπτικός πόλεμος εξασφαλίζει στο Ισραήλ δύο πολύ σημαντικά πράγματα. Πρώτον, τον πόλεμο μακριά από το έδαφός του (δόγμα του Νταβίντ Μπεν Γκουριόν) και δεύτερον, τη δημιουργία χώρου και χρόνου που θα αποτρέψει την περικύκλωσή του. Ας δούμε τη σημερινή εικόνα. Η Χιζμπολά κάνει «πάρτυ» στο Λίβανο. Η Χιζμπολά είναι βραχίονας του Ιράν. Το Ιράν φτιάχνει (μάλλον) βάση στη Συρία η οποία (νόμιμη κυβέρνηση) είναι χώρα που συνέθετε τον σιιτικό άξονα με το Ιράν. Η Τουρκία δεν είναι όπως πριν το 2008 ο αξιόπιστος σύμμαχος του Ισραήλ που του έδινε χώρο και ασφάλεια έναντι πιθανής περικύκλωσης. Η Αίγυπτος η οποία ανησυχεί και εκείνη από το ακραίο Ισλάμ, (είδαμε πάλι αίμα χθες στην Αίγυπτο από τρομοκρατικές επιθέσεις) είναι σε αστάθεια και ανά πάσα στιγμή η Μουσουλμανική Αδελφότητα μπορεί να ανέβει στην εξουσία. Το Κουρδιστάν προς το παρόν δεν μπορεί να δημιουργηθεί, δίνοντας στο Ισραήλ μια γεωγραφική «ανάσα» στην ανατολή.
Το ερώτημα που γεννάται μετά από όλες αυτές τις συνθήκες, είναι ένα: Πόσο μακριά βρίσκεται το Ισραήλ από τη διενέργεια ενός προληπτικού χτυπήματος και αν ναι, εναντίον ποιού και σε ποιά περιοχή;

2. Σιιτικός άξονας μαζί με Τουρκία, Κατάρ και Υεμένη.

Το Ιράν από τη στιγμή που έχει παγώσει όλες τις σχέσεις του με τη Δύση λόγω του μετέωρου μέλλοντος της συμφωνίας μεταξύ Ιράν και Δύσης, προχωρά το σχέδιό του για επίτευξη περιφερειακής ηγεμονίας και έξοδό του στη Μεσόγειο Θάλασσα μέσα από το Λίβανο και τη Συρία. Το Ιράν «άντεξε» οικονομικά στις κυρώσεις της Δύσης και έφτασε να στηρίζει την οικονομία του μόνο κατά 15% από υδρογονάνθρακες. Η Τεχεράνη δεν πάυει να έχει τα δικά της –φιλόδοξα- ενεργειακά σχέδια στην περιοχή, γνωρίζοντας πως η ύφεση της ενεργειακής αξίας, δεν θα είναι παντοτινή.
Πλέον, έχει δύο πολύ σημαντικούς συνεργάτες στα δυτικά του. Και άλλους δύο, στα ανατολικά του. Η περιφερειακή πολιτική του Ιράν είναι πραγματικά για σεμινάριο. Αυτό δε σημαίνει οτι επικροτεί κανείς τις εκάστοτε στρατηγικές. Οι στρατηγικές είναι είτε αποτελεσματικές, είτε όχι, αδιάφορο το ποιός τις ασκεί. Κατάφερε να αποκτήσει δορυφόρους πλησίον των δύο βασικών του αντιπάλων από τους οποίους θεωρούσε οτι περικυκλωνόταν: Το Ισραήλ και τη Σαουδική Αραβία. To Kατάρ και η Υεμένη είναι τα κράτη τα οποία η Σαουδική Αραβία θεωρεί ως ιρανικούς δορυφόρους. Η μεγάλη ανάσα για το Ιράν όμως είναι στα δυτικά καθώς η Τουρκία έχει φτάσει πλέον στο να αμφισβητεί η ίδια το ρόλο της στο ΝΑΤΟ, να διατηρεί κακές σχέσεις με ΗΠΑ και με Ισραήλ. Ο Χάρτης από το Foreign Policy Journal, μπορεί να απεικονίσει τη στρατηγική του Ιράν.

3. Απομάκρυνση της Τουρκίας από το ΝΑΤΟ, η Ρωσία που κερδίζει και η εσωστρέφεια των ΗΠΑ.

Η Δύση δεν είναι πλέον ομοιογενής. Δε χρειάζεται να ψάξουμε πολύ για να βρούμε οτι η Ε.Ε είναι απούσα από τη Μέση Ανατολή, παρόλο που είναι η γειτονιά της. Η Ε.Ε επέλεξε μια οικονομική οδό απόκτησης ισχύος και πλέον έχει υπαρξιακά ζητήματα. Αν κάποτε η Κοινή Εξωτερική Πολιτική ήταν ένα όραμα, σήμερα είναι μια ουτοπία και μάλιστα, στην πιο κρίσιμη στιγμή. Η Γερμανία είναι τυπικά «ακυβέρνητη» και οι ΗΠΑ ψάχνουν συμμάχους στην περιοχή, έχοντας να αντιμετωπίσουν εσωτερικά ζητήματα που αφορούν την κυβέρνηση Τραμπ.
Η Τουρκία σε όλην της την ιστορία, πάντα περίμενε τέτοιες ρευστές καταστάσεις της Δύσης για να μπορεί να πλειστηριάσει τη θέση της. Παρόλα αυτά, πιο πολύ από ποτέ η Τουρκία εγγίζει την ανατολή και απομακρύνεται από τη Δύση, ποντάροντας πως ο νέος παγκόσμιος ηγεμόνας θα προκύψει από την Ασία και πως οι ΗΠΑ, δεν θα καταφέρουν να παραμείνουν στην πρωτοκαθεδρία των διεθνών υποθέσεων. Διατηρώντας στρατιωτική βάση στη Σομαλία και στο Κατάρ, η Τουρκία έχει προχωρήσει σε κατ’ αρχήν συμφωνία για την αγορά S-400 από τη Ρωσία.
Η Ρωσία το μόνο που κάνει είναι να εκμεταλλεύεται την κακή σχέση της Τουρκίας και του Ιράν με τη Δύση και έχοντας κατοχυρώσει ρόλο στη Συρία, αφήνει Ιράν και Τουρκία να «καθαρίσουν» έναν χώρο ο οποίος εξασφαλίζει στη Μόσχα την έξοδό της στη θάλασσα της ανατολικής Μεσογείου ενώ ταυτόχρονα, της εξασφαλίζει χώρο για τα μελλοντικά της ενεργειακά της projects. Τουρκία και Ιράν έχουν ανάγκη τη Ρωσία καθώς είναι πυρηνική δύναμη. Επομένως, με την ισχύουσα κατάσταση και με το Κουρδικό να έχει παγώσει, το ερώτημα είναι το εξής; Σε μια περιοχή που είναι η καρδιά του ελέγχου ενεργειακών και θαλάσσιων οδών, σε μια περιοχή που ενώνει τη Δύση με την Ανατολή, θα αποδεχτεί η Δύση τετελεσμένα;
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έχουν μπει σε μια πραγματικά επικίνδυνη τροχιά καθώς οι σχέσεις μεταξύ μεγάλων δυνάμεων. Πλαισιώνονται πλέον, από παίγνια μηδενικού αθροίσματος. Οι προβλέψεις στη Μέση Ανατολή είναι κέρματα που πετάμε σε συντριβάνι, το μόνο που μπορούμε να αναγνωρίσουμε είναι πως οι τάσεις οδηγούν σε κάτι που δεν έχει προηγούμενο και που είναι εξαιρετικά επικίνδυνο καθώς τα proxy wars μπορεί να μην αρκούν για να το διευθετήσουν.

Αλέξανδρος Δρίβας
* Ο Αλέξανδρος Δρίβας είναι, Συντονιστής της Ομάδας Ανατολικής Μεσογείου στο ΤΟ.ΡΕ.ΝΕ (ΙΔΙΣ) & αναλυτής στο Κέντρο Διεθνών και Στρατηγικών Αναλύσεων (ΚΕΔΙΣΑ).

  •  
    199
    Shares
  •  
  •  
  • 199
  •